Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Denizaltılar ilk kullanıma alındıkları günden bu yana ordular için en stratejik sistemlerin başında geliyor. Su altına daldıktan sonra büyük bir sürpriz unsuru haline gelen bu araçlar, günümüzde de takip ve tespit edilmemek için su altında seyir gerçekleştirdiğinde büyük bir sessizlik içinde olmaya özen gösteriyor. Bu durum, ABD ve SSCB arasındaki sert rekabet yıllarında da geçerliydi. Taraflar; olası bir çatışma halinde nükleer silahlara sahip denizaltıların beklenmedik bir saldırı yapmasını engellemek için, birbirlerine ait denizaltıları tespit ve takip edebilmek adına büyük bir çaba gösterdi. Bu çabadan ayrı olarak kendilerine ait denizaltıların tespit edilmesini engelleyebilmek adına da ilginç yöntemlere başvurdu.
ABD ordusunun denizaltındaki gizliliğini güçlendirebilmek adına attığı en ilginç adımlardan birisi Proje Combo oldu. Denizaltıların birbirleriyle haberleşmesi sırasında SSCB’ye ait denizaltılar, denizaltı avcısı uçaklar ya da denizaltı tespit sistemleri ABD denizaltılarını tespit edebilirdi. Bunun önüne geçmek isteyen Donanma Elektronik Laboratuvarı, 1959 yılında Proje Combo’yu başlattı. Bu projede amaç, denizaltıların birbirleriyle ya da kara birlikleriyle haberleştiği esnada oluşturduğu titreşimi bazı deniz memelilerinin çıkardığı seslere benzetmek ve tespit edilmeyi engellemekti. Temel plan; balina, yunus, deniz aslanı ve fokların ses kayıtlarından kodlanmış mesajlar geliştirmekti.
BALİNALARIN ŞARKISINI KAMUFLAJ YAPMAK İSTEDİLER
Askeri denizaltılar, kullanıldıkları ilk günden bu yana gizlilik söz konusu olduğunda orduların başlıca tercihi oldu. Bu araçlar; suyun altında fark edilmeden devriye, keşif, gözlem ve düşman hatlarının gerisine sızma gibi birçok görevi kusursuz şekilde yerine getirme konusunda oldukça gelişmişti. Nükleer silahların kullanılmaya başlaması ve ilerleyen süreçte denizaltılara entegre edilmesiyle birlikte bu araçların stratejik önemi daha da arttı. Birden fazla nükleer füze taşıyan bir denizaltının, olası bir çatışma halinde tespit edilememesi karşı taraf adına ölümcül bir risk barındırıyordu. Bu sebeple hem SSCB hem de ABD bu konuda oldukça dikkatliydi ve birbirlerine ait denizaltıların konumlarını belirleyebilmek için yoğun çaba gösteriyordu.
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
Ancak bu kadar stratejik olan denizaltıların ciddi bir kusuru vardı: Diğer dost kuvvetlerle hızlı iletişim kurması ve bilgi paylaşması büyük bir sorundu. Bu durumun temel nedeni, radyo dalgalarının tuzlu suda iyi iletilmemesiydi. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra radarlar, sonarlar ve diğer sensörler geliştikçe; yüzeyde seyreden ya da sinyal gönderen bir denizaltının konumunun belirlenmesi ve açık hedef haline gelme riski giderek artıyordu. Denizaltılar su altındayken çok düşük frekanslı mesajlar yayınlayabiliyordu ancak bunun için yüzeye nispeten yakın olmaları gerekiyordu. Bu noktada ise yaydıkları titreşimlerin tespit edilme ihtimali doğuyordu. Daha derin bir noktadan mesaj göndermek içinse deniz yüzeyine bir şamandıra yardımıyla anten çıkarılması şarttı; bu da uçakların ya da savaş gemilerinin denizaltıyı fark etmesine yol açabilirdi. Bu açmaz, denizin yüzlerce metre altında seyreden ve temel amacı gizlilik olan nükleer denizaltıların en kronik problemlerinden biriydi.
ABD ordusu, bu sorunu çözebilmek için Proje Combo’yu başlattı. Projenin temelinde, bu canlıların ses kayıtlarının arasına özel mesajlar gizlemek yatıyordu. Denizaltı okyanusun derinliklerinde bu hayvan seslerini yayınlayacak, karşı taraftaki özel bir bilgisayar sistemi ise bu doğal seslerin arasına gizlenmiş özel mesajları yakalayıp şifreyi çözecekti.
EN BÜYÜK SORUNLARDAN BİRİ ‘İNANDIRICILIK’ OLDU
ABD ordusu için geliştirilmesi planlanan bu sistem temelde bakıldığında aslında oldukça basitti. Ancak projenin hayata geçirilmesinde ciddi sorunlar bulunuyordu. Bunların başındaysa ‘inandırıcılık’ geliyordu. Yapay olarak üretilen bu mesajların, okyanustaki gerçek hayvan seslerinin doğallığıyla birebir örtüşmesini sağlamak oldukça zordu. Buna ek olarak, sorun sadece mesajların inandırıcılığı değildi. Deniz canlılarının yaşadığı alanlar da Proje Combo’nun önündeki en büyük zorluklardan birisiydi. Mesaj gönderilecek bölgede balina ve yunus gibi canlıların yaşam alanlarının olmaması, denizaltının açığa çıkmasına neden olabilirdi. Ya da bu canlıların çiftleşme dönemlerinde çıkardığı sesleri bu dönemin dışında kullanmak, düşman sensörlerinin bu aldatmayı fark etmesine neden olabilirdi.
Proje kapsamında birden fazla balina türünün sesi kaydedildi. Yapılan değerlendirme sonucunda Proje Combo için en uygun canlının, birden fazla bölgede yaşadığı için katil balinalar olduğu belirlendi. 1970 yılında, Pentagon’un en üst düzey ileri araştırma ve geliştirme birimi olan Savunma İleri Araştırma Ajansı (DARPA), Combo projesine dahil oldu ve çalışmalara fon sağlamaya başladı. Ancak hayvan seslerinden oluşan yapay mesajlar üretmek oldukça zordu. Bu sebeple kayıt altına alınmış balina seslerinin belirli anlamlara geldiği yeni bir sistem belirlendi. Bu yeni sisteme göre, denizaltı ya da savaş gemisi okyanusa hazır bir ses kaydı bırakacak; karşı taraftaki bilgisayar sistemi ise bu sesi algılayıp ekrana rastgele bir sayı kodu yansıtacaktı. Alıcı mürettebat ise ancak elindeki gizli şifre defterine bakarak o sayıların aslında ne anlama geldiğini çözebilecekti. Ancak bu sistemde ayrıntılı ve detaylı mesajlar göndermek mümkün görünmüyordu ve bu sebeple alınan verim planlananın altında kalıyordu.
1970’li yıllara gelindiğinde ABD ordusu Proje Combo kapsamında geliştirilen sistemi test etmeye başladı. Yapılan testlerde kısmi başarı sağlandı. Hatta bazı test çalışmalarında denizaltının gönderdiği ses kaydı balinaların bile dikkatini çekmişti. Ancak 20 yıldan uzun süren çalışmalarda istenilen verim alınmadı. 1980’li yıllara gelinmesiyle birlikte denizaltıların iletişim kurabilmesi adına farklı sistemler de geliştirilmeye başlanmıştı. Alternatif projelerin hayata geçirilmesiyle birlikte Proje Combo üzerindeki ilgi giderek azaldı ve proje tarihin tozlu rafları arasında kayboldu. Günümüzde ABD donanmasının hayvan seslerine dayalı iletişim sistemlerini denizaltılarda veya diğer savaş gemilerinde kullanmaya devam etmekle ilgilendiğine dair hiçbir işaret bulunmuyor.