Uzmanlaragöre Alzheimer sinsi başlayan ve başlangıçta yavaş ilerleyen bir hastalık… Kişi, etrafı ve doktorlar hastalığın ne vakit başladığını bilemez. Hastalık, unutkanlık üzere belirtiler belirli olunca fark edilir.
‘’Bugün artık Alzheimer’ın beyinde, klinik belirtiler ortaya çıkmadan yıllarca evvel, orta yaşlarda başladığı bilinmektedir’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, damarlarla ilgili birtakım risk faktörlerinin bunama sürecini öne çektiğini belirterek, bu faktörleri sıralayıp, değerli tavsiyelerde bulundu…
Prof. Dr. Kaynak Selekler
Erken yaşta tedbir alın
2024 yılında Lancet Demans Komisyonu, vasküler hasarı azaltmanın (örneğin, sigarayı bırakarak ve yüksek tansiyonu tedavi ederek) yaşa bağlı demans sıklığını azaltmaya nasıl katkıda bulunmuş olabileceğini gösteren farklı çalışmalardan elde edilen bulguları gözden geçirdi. Kurul, buna nazaran 14 risk faktörünü azaltarak, demans olaylarının % 40-50’sinin önlenebileceğini ileri sürdü…
14 risk faktöründen korunmaya bakın
Bu faktörler bunama riskini artırıyor:
Erken periyot (Çocukluk ve Gençlik)
- Düşük eğitim düzeyi: Erken yaşta yetersiz eğitim almak.
Orta yaş Dönemi (18 – 65 yaş arası)
- İşitme kaybı: Tedavi edilmeyen işitme sıkıntıları.
- Yüksek LDL kolesterolü: Berbat kolesterol yüksekliği.
- Yüksek tansiyon (Hipertansiyon): Kontrol altında olmayan yüksek kan basıncı.
- Obezite: Aşırı kilolu yahut obez olma durumu.
- Diyabet (Şeker hastalığı): Kan şekeri yüksekliği.
- Hareketsizlik: Düzenli idman yapmama.
- Sigara kullanımı: Aktif sigara içiciliği.
- Aşırı alkol tüketimi: Haftalık hudutların üzerinde alkol almak.
- Kafa travmaları: Geçmişte yaşanan önemli baş yaralanmaları.
- Depresyon: Ruhsal çöküntü ve mutsuzluk hali.
İleri yaş dönemi (65 yaş ve üzeri)
- Sosyal izolasyon: Yalnızlık ve az toplumsal etkileşim.
- Hava kirliliği: Çevresel kirleticilere maruz kalma.
- Düzeltilmemiş görme kaybı: Tedavi edilmeyen katarakt yahut görme bozuklukları.
Ne yapabiliriz?
Tedavi araştırmalarından alınan olumsuz sonuçlardan sonra dikkatler tekrar gözetici tedbirlere yöneldi. Alzheimer hastalığı önlenebilir mi yahut başlangıcı ötelenebilir mi, klinik seyir yavaşlatılabilir mi? Bugün üzerinde daha çok durulan mevzu bu… Bu hususta bugüne kadar yapılan epidemiyolojik çalışmalarda Alzheimer’i önlemenin/geciktirmenin mümkün olabileceğine dair sonuçlar yayımlandı.
Yaşam stili ile değiştirilebilir risk faktörleri üzerine yapılan bir meta-analizde, hayat biçimi üzere değiştirilebilir risk faktörlerinin azaltılmasının hastalıklı kişi sayısını kıymetli ölçüde azaltacağını bildirildi.
DEMANS
Beyin evvel direnir ama…
Beyin birinci vakitler, demansın yaptığı hasara karşı bir müddet direnebilir ve belirtilerin ortaya çıkmasını önleyebilir. Lakin vakitle artan hastalık yükü, beyin tarafından tolere edilemez duruma gelir. Şimdi çok yeterli bilinen bu hususlar yani hastalığın orta yaşlarda ve beyinde hastalık (patolojik) belirtilerinin 15-20 sene evvel başladığı yönünde…
İŞTE RİSK FAKTÖRLERİ
Demansı ve günümüzde onun en sık görülen tipi Alzheimer hastalığını geciktirmenin yeni yollarını keşfetmek çok değerli; zira günümüzde bu rahatsızlığa yakalanma riski giderek artıyor.
Daha evvelki araştırmalar demans olaylarının % 44 kadarının orta ve ileri yaşlardaki damar sıhhatiyle irtibatlı olduğunu göstermiştir. Yeni çalışmada ise araştırmacılar, orta yaştaki damarsal risk faktörleri ile demanssız geçen yıllar arasındaki ilişkiyi kıymetlendirdi.
Orta yaşta görülen üç kıymetli damarsal risk faktörü
1 – Sigara
2 – Tip 2 diyabet
3 – Yüksek tansiyondur.
Araştırmalara nazaran bu üç faktör, demanssız hayat müddetini yaklaşık 13 yıl kısaltır.
Araştırma sonuçları
Riskfaktörlerinin hiçbirine sahip olmayan iştirakçilerle karşılaştırıldığında, üç risk faktörünün tamamına sahip olanların demans risk oranı ve demans olmaksızın mevt olasılıkları daha yüksek saptanıyor. Vasküler risk yükü arttıkça demanssız hayatta kalma oranı da giderek azalıyor.
– Ortalama 26,3 yıl boyunca takip edilen 12 bin 409 yetişkin üzerinde yapılan bir çalışmada, üç risk faktöründen hiçbirine sahip olmayan iştirakçiler,
55 ile 95 yaşları arasında ortalama 30,1 yıl demanssız yaşarken, üç risk faktörünün tamamına sahip olanlarda bu müddet 17,5 yıl, bir risk faktörü bulunanlarda mühlet 26,3 yıl, iki risk faktörü bulunanlarda ise 21,0 yıl olarak belirleniyor.
– Üç risk faktörünün tamamına sahip olanlar arasında, bunama geliştirme mümkünlüğü yaşla birlikte artıyor: 55 yaşında % 23 iken 75 yaşında % 37’ye yükseliyor.
– Üç risk faktörünün tamamına sahip bayanlar, tıpkı risk yüküne sahip erkeklere nazaran daha fazla demanssız yıl geçiriyor. (18,1 yıla karşılık 16,6 yıl).