Memekanseri, bayanlarda en sık görülen kanser tiplerinden biri… Ülkemizde her 8 bayandan biri bu hastalığa yakalanıyor. Şuurlu olmak ise hayat kurtarıyor. Genel Cerrah ve Meme Cerrahı Prof. Dr. Mustafa Tükenmez, “Meme Kanseri Farkındalık Ayı” kapsamında hastalıkla ilgili merak edilen ve bilinmesi gereken noktalara değindi. İşte açıklamaları…
En çok kimler risk altında?
Meme kanserinde en kıymetli risk faktörleri bayan olmak, ileri yaş, daha evvelden goğüs bölgesine radyoterapi almış olmak ve göğüs kanseri ile ilgili genetik mutasyona sahip olmaktır… Hastalık bilhassa 40 yaşından sonra daha sık görülür. Fakat genç yaşta da gelişebilir, nadiren erkeklerde de görülebilir. Anne, kız kardeş yahut kız çocuk üzere birinci derece akrabalarda göğüs kanseri bulunması riski artırır. Meme kanseri riskini artıran kalıtsal gen değişiklikleri de kimi ailelerde değerli rol oynar.
Bunların dışında bilhassa menopoz sonrasında fazla kilo, alkol kullanımı ve ömür uzunluğu hormonlara maruz kalma mühletini artıran birtakım durumlar riskle bağlantılıdır.
Önemli bir nokta da şu: Meme kanseri olan bayanların birçoklarında bilinen güçlü bir aile hikayesi yoktur. Hasebiyle ‘ailemde kanser yok’ diyerek taramayı ihmal etmemek gerekir.
‘Gencim bende olmaz’ demeyin!
Meme kanseri sadece ileri yaşların hastalığı değildir; genç bayanlarda da görülebilir. Türkiye’de genç yaş göğüs kanseri görülme sıklığı batıya nazaran daha fazladır. Türkiye’de her 100 göğüs kanseri tanısı almış kişinin 19-20 si 40 yaş altındadır.
Genç yaş kümesindeki olguların sebeplerini tek bir faktörle açıklayamıyoruz. Türkiye’de genç nüfus daha fazla olduğu için oranın yüksek olmasında tesirli olmakla birlikte bunu dışında tesirler olduğu da aşikardır.
Yaşam biçimi da etkiler
Kalıtsal yatkınlık kimi hastalarda tesirli olabilir; genetik özelliklerle çevresel ve hayat stiline ait etkenler birlikte rol oynayabilir.Burada değerli bir ikaz yapmalıyız: Genç yaşta göğüste kitle yahut öbür bir şikayeti olan birinin ‘yaşım genç bende göğüs kanseri olmaz’ diye düşünmesi teşhiste gecikmelere yol açabilir. Genç bayanların da göğüslerindeki yeni, kalıcı değişiklikleri önemsemesi ve ‘Bu yaşta kanser olmaz’ kanısıyla tabibe başvurmayı ertelememesi gerekir.
Elle muayenenin yararları nelerdir?
Kendi kendine göğüs muayenesinin en kıymetli katkısı, bayanın göğsünün olağan görünümünü ve dokusunu tanıması, yeni bir değişikliği fark etmesidir. Bilhassa ayna karşısında iki göğüs arasında daha evvel olmayan bir asimetri ciltte cekinti kızarıklık göğsün kontür ve kavislerinde düzleşme üzere bulgular kıymetlidir.
Ancak sırf elle muayene yaparak göğüs kanserini erken yakalayabileceğimizi söyleyemeyiz. Bu sebeple bayanlara ‘Memenizi tanıyın, yeni bir değişiklik fark ederseniz başvurun’ diyoruz. Elle muayene, mamografinin yahut gerekli durumlarda ultrason ve öteki görüntülemelerin yerini tutmaz. Bilhassa küçük, şimdi ele gelmeyen tümörler tarama mamografisinde saptanabilir.
Her kitle kanser işareti midir?
Memede ele gelen her kitle kanser değildir. Kist ve fibroadenom üzere düzgün huylu sebepler epey yaygındır. Lakin yeni ortaya çıkan bir kitle kesinlikle değerlendirilmelidir. Bilhassa göğüste yahut koltuk altında kalıcı sertlik ve şişlik; göğsün boyutunda yahut formunda değişiklik; ciltte çekinti, çukurlaşma yahut portakal kabuğu görünümü; göğüs başının sonradan içeri çekilmesi ve bilhassa bizatihi, tek taraflı gelişen kanlı göğüs başı akıntısı dikkat edilmesi gereken bulgulardır.Meme kanseri her vakit ağrı yapmaz; hatta erken periyotta hiçbir belirti vermeyebilir. Bu yüzden hem yeni bir değişiklik olduğunda gecikmeden muayene olmak hem de belirti olmasa bile nizamlı denetim değerlidir.
Geç kalmaktan korkun
Mamografi, düşük doz X ışını kullanılarak yapılan ve göğüs kanserinin erken teşhisinde aktifliği kanıtlanmış bir sistemdir.
Az ölçüde radyasyon içerir; lakin önerilen yaş ve risk kümesinde nizamlı taramanın sağlayabileceği fayda, bu çok düşük radyasyon riskinden bariz biçimde fazladır. Mamografideki sıkıştırma kısa periyodik rahatsızlık verebilir fakat birden fazla bayan için süreç birkaç dakika içinde tamamlanır. Mamografinin de sonları vardır: Bazen ek inceleme gerektiren, sonuçta uygun huylu çıkan bulgular görülebilir; yoğun göğüs dokusunda kimi kanserler gözden kaçabilir. Buna karşın mamografiden korktuğu için taramayı ertelemek yanlışsız bir yaklaşım değildir. Bayanlara mesajım şu: Mamografiden değil, gecikmiş teşhisten çekinelim.
Aklınıza takılan soruları doktorunuzla konuşun ve size uygun tarama programını aksatmayın.
Erken teşhis hayat kurtarıyor
Meme kanserini günümüzde eskisine nazaran çok daha başarılı biçimde tedavi edebiliyoruz. Bunun iki kıymetli sebebi var: Hastalığı daha erken evrede saptayabiliyoruz ve cerrahi, radyoterapi, ilaç tedavilerinde kıymetli gelişmeler yaşandı. Bilhassa erken evrede teşhis konulan hastaların büyük bir kısmında tam düzgünleşme sağlanabiliyor. Elbette her göğüs kanseri birebir değil. Hastalığın evresi, tümörün biyolojik özellikleri ve tedaviye verdiği karşılık sonucu belirliyor. Bu sebeple vermek istediğim bildiri şu: Meme kanseri tanısı, ümitsizlik manasına gelmiyor; erken teşhis ve bireye uygun tedavi hayat kurtarıyor.
Kadın kanserleri
İşte yol haritanız
Erken teşhis için altın kurallar şöyle sıralanabilir:
1. Kural: Riskinizi bilin
Ailenizde kanser yoksa bile risk altındasınız. 40 yaş sonrası risk artar. Aile hikayesi olanlar taramaya daha erken başlamalı.
2. Kural: Değişikliği ihmal etmeyin
Memede yeni kitle, ciltte çekinti, portakal kabuğu görünümü, göğüs başında içeri çekilme yahut kanlı akıntı fark ederseniz beklemeyin, çabucak uzmana başvur.
2. Kural: Taramaları aksatmayın
Hiçbirşikâyetiniz olmasa da yaşınıza ve risk durumunuza uygun tarama programına katılın.
Türkiye’deki ulusal tarama programında, ortalama risk taşıyan bayanlarda 20 yaşla bir arada aylık kendi kendine muayene 2 yılda bir doktor muayenesi, 40 yaşla birlikte yıllık tabip muayenesi, 40–69 yaş arası bayanlara iki yılda bir mamografi önerilir. Kimi memleketler arası uzmanlık kuruluşları daha farklı, örneğin 40 yaş sonrası yıllık mamografik tarama aralıkları önerebiliyor. Bu sebeple şahsî risk, evvelki görüntüleme sonuçları ve doktor değerlendirmesiyle plan yapmak en doğrusu.
Güçlü aile hikayesi yahut kalıtsal gen değişikliği üzere yüksek risk durumlarında tarama daha genç yaşta başlayabilir; mamografiye göğüs MR’ı da eklenebilir.
Belirti bulunan bir şahısta ise tarama vaktini beklemeyiz, tanısal değerlendirmeye çabucak geçeriz.