Demir eksikliği, bilhassa bayanları etkileyen yaygın sıhhat problemlerinden biridir ve ekseriyetle gözden kaçırılabilir. Birçok bayan yorgunluk, baş dönmesi ve zihin bulanıklığı üzere belirtileri önemsemez, bunu yoğun konut işlerine ya da uykusuzluğa bağlar.
Bu durumu birçok vakit da normalleştirirler. Halbuki uzun müddetli demir eksikliğinin, kalp meselelerine ve hamilelik ile doğum sonrası devirde komplikasyonlara yol açabilen daha önemli bir sorun olan anemiye sebep olabileceğini belirten İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, bu mevzuda hayati bilgiler paylaştı…
Prof. Dr. Osman Erk
Neden en çok bayanları etkiliyor?
Üreme çağındaki bayanlarda demir eksikliği sık görülen bir sorun. Bunun sebebi, adet periyodunun kan ve demir kaybına sebep olmasıdır. Bilhassa gebelik, demir eksikliği riskini artıran hassas bir periyottur. Zira bu periyotta gelişmekte olan fetüsü desteklemek için çok daha fazla demire muhtaçlık duyulur. 12 ila 21 yaş arası bayanların büyük çoğunluğu demir eksikliği yaşıyor.
NEDENLERİ
Demir eksikliği sebepleri şöyle sıralanabilir:
– Yetersiz beslenme: Demir içeren besinlerin az tüketilmesi.
– Kan kaybı: Yoğun adet kanamaları yahut sindirim sistemi kanamaları.
– Artan muhtaçlık: Gebelik, emzirme ve büyüme çağındakiler.
– Emilim sorunları:
Çölyak üzere bağırsak hastalıkları.
İhtiyacınız ne kadar?
Buyaş, cinsiyet ve hamilelik durumu üzere faktörlere bağlıdır. Beden kendi demirini üretmediği için beşerler demiri yedikleri yiyeceklerden, bilhassa kırmızı et ve yapraklı yeşil sebzeler üzere demir açısından güçlü kaynaklardan alır. Fakat yalnızca kırmızı et yemek de kolesterol üzere sıkıntılara sebep olabilir.
– 14-18 yaş arası bayanlar: Günde 15 miligram
– 19-50 yaş arası bayanlar: Günde 18 miligram
– Hamile bayanlar: Günde 27 miligram
– Her yaştan erkek ve 50 yaş üstü bayanlar: Günde 8 miligram
DEMİR EKSİKLİĞİ
ÖNEMİ NEDİR?
Demir, bedenin büyüme ve gelişmesinde kıymetli roller oynayan bir mineraldir. Akciğerlerden bedenin geri kalanına oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin oluşumunda yapı taşıdır. Kırmızı kan hücreleri ayrıyeten beden dokuları tarafından salınan bir atık eser olan karbondioksiti de teneffüs yoluyla dışarı atılmak üzere akciğerlere geri taşır. Demir ayrıyeten sağlıklı kemik iliği, kaslar ve organ işlevlerinin yanı sıra sağlıklı bir bağışıklık sistemine de katkıda bulunur. Sindirim sistemi yoluyla alınır ve daha sonra kırmızı kan hücrelerinin üretimi için kaslara taşınır yahut daha sonra kullanılmak üzere depolanır. Dahası, demir, DNA sentezi ve tamiratında yer aldığı için bedenin her alanında kıymetli bir rol oynar.
Vücutta gereğince demir olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kandaki iki protein, bir kişinin kâfi demire sahip olup olmadığını ölçmede kıymetlidir. Bunlardan biri, demirin depolama proteini olan ferritindir. Oburu ise kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve beden dokularına oksijen taşıyan demir içeren protein olan hemoglobindir. Anemi tanısı hemoglobin düzeylerine dayanır.
Bu belirtilere dikkat!
– Yorgunluk hissi.
– Saçlarda incelme.
– Tırnaklarda kırılma.
– El ve ayaklarda üşüme, karıncalanma.
– Bulanık fikir.
– Kötü ruh hali.
Anemi belirtilerinin kimileri demir eksikliği belirtileriyle aynıyken, kimileri farklıdır. Anemi belirtileri arasında nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş ağrısı, uyku sıkıntıları, depresyon, genel halsizlik ve süratli kalp atışı da yer alır. Gebelik sırasında anemi, anne ve bebek için daha berbat sonuç riskini artırır.
Tedavi yolları
Eksikliğin şiddetine bağlı olarak, kimi şahıslar doktor önerisiyle demir haplarıyla demir eksikliklerini giderebilirler. Beden, tüketilen demirin sadece küçük bir kısmını emdiği için, demiri sağlıklı bir düzeye geri getirmek aylar sürebilir ve tabipler değişen demir düzeylerini tertipli olarak izlerler. Ağızdan demir almak mide-bağırsak rahatsızlığı, kabızlık, bulantı ve koyu renkli dışkı üzere yan tesirlere sebep olabiliyor. Bu tesirleri azaltmak için doktora danışılarak demir hapları iki günde bir alınabilir.
Doğal demir kaynakları
– Hayvansal kaynaklar:
Kırmızı et, karaciğer, tavuk ve hindi, yumurta.
– Bitkisel kaynaklar: Mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak, kabak çekirdeği, fındık, fıstık, susam, çekirdekli kara üzüm, pekmez, kuru kayısı, kuru dut.
Emilimi artıran ve azaltan etkenler
– Artıranlar: Yemeklerin yanında limon, portakal yahut biber üzere C vitamini içeren besinler tüketmek demir emilimini çok önemli oranda artırır.
– Azaltanlar: Yemeklerle bir arada yahut çabucak akabinde içilen çay ve kahve ile süt eserlerindeki kalsiyum demir emilimini azaltır. Polifenol açısından güçlü olan çay, kahve üzere eserler demir emilimini değerli ölçüde azaltır. Kahvaltı esnasında içtiğimiz bir bardak çay demir emilimini yüzde 60-70 oranında azaltabilir. Bu da bedenimizde demir olsa bile demir eksikliği yaşamamıza neden olabilir. Bu içecekler yemekten 1-2 saat sonra tüketilmelidir.
– Süt, yoğurt, peynir üzere yüksek kalsiyum içeren besinler demir emilim oranını düşürür. Kalsiyum açısından güçlü besinler ile demir kaynaklı öğünlerin arasına vakit konulmalıdır.
– İşlenmemiş tam tahıllar, kepekli besinler ve baklagillerde bulunan fitat bileşikleri demir mineralini bağlayarak emilimi azaltabilir. Fitat tesirini kırmak için baklagilleri suda bekletmek yararlıdır.