Çocuk “Göremiyorum” Demeyebilir
Bir yetişkin görmesindeki bulanıklığı fark ederek bunu ifade edebilirken çocuklarda durum her zaman bu kadar belirgin olmayabilir. Çocuk, doğduğundan veya küçük yaşlardan itibaren belirli bir görme düzeyine alışmışsa gördüğü görüntünün diğer insanlardan farklı olduğunu anlamayabilir. Bu nedenle görme sorunları bazen doğrudan “göremiyorum” şikayeti yerine davranışlar üzerinden kendini gösterebilir. Okumaktan çabuk sıkılma, ödev sırasında huzursuzlaşma, kitabı veya defteri göze fazla yaklaştırma, tahtayı görmekte zorlanma ya da görsel dikkat gerektiren çalışmalardan kaçınma bunlar arasında yer alabilir. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. İsmail Diri, “Çocuğun okumak istememesi veya ödev sırasında kısa sürede yorulması yalnızca davranışsal nedenlerle değerlendirilmemeli. Özellikle bu duruma gözleri kısarak bakma, yakına fazla yaklaşma, baş ağrısı veya göz yorgunluğu gibi belirtiler eşlik ediyorsa görme fonksiyonlarının da değerlendirilmesi gerekebilir” diyor.
Ödevden Kaçıyor mu, Görmekte mi Zorlanıyor?
Okulun ilk zamanlarında ailelerin ayırt etmekte zorlandığı durumlardan biri, çocuğun ders yapmak istememesi ile görsel zorlanmanın birbirine benzer davranışlara yol açabilmesi. Miyopi, hipermetropi ve astigmatizma gibi kırma kusurları ile şaşılık ve bazı göz hareketi sorunları çocukların görsel performansını etkileyebilir. Bununla birlikte okumayla ilgili her güçlüğün göz kaynaklı olduğu düşünülmemeli; öğrenme güçlükleri, dikkat sorunları ve farklı gelişimsel etkenler de benzer yakınmalara neden olabilir. Bu nedenle belirtilerin nedeninin muayene ve gerektiğinde ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesiyle belirlenmesi önem taşır.
Aileler Evde Hangi İşaretlere Dikkat Edebilir?
Çocuğun kitabı veya defteri yüzüne çok yaklaştırması, televizyona sürekli yaklaşması, uzaktaki yazıları görmek için gözlerini kısması, başını belirli bir yöne eğerek bakması veya sık sık gözlerini ovuşturması görmeyle ilgili değerlendirilmesi gereken işaretlerden bazılarıdır. Okuma sırasında sık sık yer kaybetme, satırı parmakla takip etme, kısa süreli yakın çalışmanın ardından gözlerde yorulma, sulanma ya da baş ağrısı tarif edilmesi de ailelerin gözlemleyebileceği belirtiler arasındadır. Ancak tek başına bu davranışlardan herhangi biri belirli bir göz hastalığının göstergesi olarak kabul edilmemelidir. Özellikle belirtilerin sürekli tekrarlaması, okul performansını veya günlük yaşamı etkilemesi durumunda göz muayenesiyle değerlendirme yapılması uygun olabilir.
“Gözlük Takarsa Gözü Tembelleşir” Düşüncesi Doğru mu?
Çocukluk çağında gözlük kullanımı konusunda ailelerin karşılaştığı yaygın yanlış inanışlardan biri, gözlük kullanmanın gözü “tembelleştireceği” düşüncesidir. Gözlük, gerekli olduğu durumlarda kırma kusurunun düzeltilerek görüntünün retinaya daha net ulaşmasına yardımcı olur. Çocukluk döneminde iki göz arasında belirgin numara farkı, yüksek kırma kusuru veya şaşılık gibi bazı durumlarda net görmenin sağlanamaması ambliyopi olarak adlandırılan göz tembelliğinin gelişimi açısından önem taşıyabilir. Op. Dr. İsmail Diri, “Gözlük kullanılması gerekip gerekmediği çocuğun yaşı, göz numarası, iki göz arasındaki fark, şaşılık bulunup bulunmadığı ve görme düzeyi gibi birçok faktör birlikte değerlendirilerek belirlenir. Burada önemli olan, ailelerin gözlüğü zararlı bir alışkanlık olarak görmemesi ve hekim tarafından önerilen takip planına uymasıdır” ifadelerini kullanıyor.
Çocuklarda Göz Muayenesi Yetişkinlerden Farklıdır
Çocukların gözleri yakın mesafeye odaklanma konusunda güçlü bir uyum kapasitesine sahiptir. Bu durum özellikle bazı hipermetropi değerlerinin rutin ölçümlerde olduğundan farklı değerlendirilmesine neden olabilir. Hekim gerekli gördüğünde sikloplejik, yani gözün odaklanma mekanizmasını geçici olarak etkileyen damlalardan yararlanarak kırma kusurunu değerlendirebilir. Damlaların ardından göz bebeğinde büyüme, yakını görmede geçici bulanıklık ve ışığa karşı hassasiyet oluşabilir. Bu etkilerin süresi kullanılan ilaca ve çocuğun bireysel özelliklerine göre değişebilir. Ailelerin muayene öncesinde çocuğa yapılacak işlemleri yaşına uygun ve kaygı oluşturmayacak bir dille anlatması, muayene sürecine uyumu kolaylaştırabilir.
Gözlük Gerekiyorsa Çocuğun Günlük Yaşamı da Düşünülmeli
Muayene sonucunda gözlük kullanımı önerilen çocuklarda yalnızca göz numarası değil, gözlüğün günlük kullanım koşullarına uygunluğu da önem taşır. Çerçevenin çocuğun yüzüne uygun olması, burun ve kulak bölgesine rahatsızlık vermemesi ve aktif günlük yaşam sırasında rahat kullanılabilmesi göz önünde bulundurulabilir. Çocuklarda kullanılacak gözlük camı ve çerçevesinin özellikleri ise reçete, yaş, kullanım koşulları ve bireysel gereksinimler doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Okul Başarısındaki Her Değişiklik “İsteksizlik” Olarak Görülmemeli
Okula başlamak çocuk açısından yalnızca yeni bir sosyal çevreye girmek anlamına gelmiyor. Tahtadaki yazıyı takip etmek, kitap okumak, deftere yazmak ve uzun süre yakın mesafeye odaklanmak gibi görsel görevlerin yoğunluğu da artıyor. Bu nedenle daha önce günlük yaşamda fark edilmeyen bir görme sorunu okul döneminde belirginleşebiliyor. Op. Dr. İsmail Diri, ailelerin özellikle çocuğun davranışındaki yeni değişikliklere dikkat etmesi gerektiğini belirterek, “Bir çocuk sürekli tahtayı göremediğini söylüyor, deftere fazla yaklaşıyor, gözlerini kısıyor veya yakın çalışmalarda baş ağrısı ve göz yorgunluğundan yakınıyorsa bunu yalnızca ders yapmak istememesiyle açıklamamak gerekir. Bu belirtilerin altında gözle ilgili bir durum olup olmadığı göz muayenesiyle değerlendirilebilir” diyor. Çocukluk çağında görme gelişiminin devam etmesi nedeniyle göz sağlığının belirli aralıklarla değerlendirilmesi önem taşıyor. Ailelerin çocuğun şikayetlerini küçümsememesi, öğretmenlerin sınıf içindeki gözlemlerini dikkate alması ve görmeyle ilişkili olabilecek belirtilerde sağlık profesyoneline başvurması, olası sorunların erken dönemde fark edilmesine katkı sağlayabilir.