İzmir Bakırçay Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şermin Tağıl, Akdeniz’de son yıllarda art arda kırılan deniz yüzeyi sıcaklığı rekorlarının sadece yaz sıcaklıklarını değil, sonbaharda görülebilecek aşırı hava olaylarını da etkileyebilecek değerli bir iklim göstergesi olduğunu bildirdi.
Tağıl, AA muhabirine, deniz yüzeyi sıcaklığının atmosferle deniz arasındaki ısı ve nem alışverişini belirleyen en kıymetli değişkenlerden biri olduğunu, bu sebeple iklim sisteminin mevcut durumunu anlamada kritik değere sahip olduğunu söyledi.
Akdeniz’de dikkati çeken ögenin sadece yüksek hava sıcaklıkları olmadığını vurgulayan Tağıl, “Asıl değerli olan, denizin harikulâde ölçüde ısı depolamış olması. Denizde biriken bu güç, atmosferi besleyen temel kaynaklardan biri.” dedi.
Tağıl, 2026’nın birinci yarısında Akdeniz genelinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının uzun yıllar ortalamasının epey üzerinde seyrettiğini belirterek şunları kaydetti:
“Akdeniz’in ortalama deniz yüzeyi sıcaklığı yaklaşık 28,4 dereceye ulaştı. Bu değer uzun periyot ortalamasının yaklaşık 2 derece üzerinde. Bilhassa Doğu Akdeniz’de tarihi düzeylere yaklaşan sıcaklıklar dikkati çekiyor. Doğu Karadeniz’de de deniz yüzeyi sıcaklıkları mevsim normallerinin yaklaşık 1 ila 2 derece üzerinde seyrediyor. Bu durum önümüzdeki günlerde hem Akdeniz hem de Karadeniz’de görülebilecek kuvvetli yağış ve fırtınalar için ek güç ve nem kaynağı oluşturuyor.”
TARİHTE GÖRÜŞMEMİŞ SICAKLIKLARA ULAŞTI
Akdeniz’deki fevkalâde sıcaklıkların tek bir yıla mahsus olmadığını tabir eden Tağıl, son yıllarda denizel sıcak hava dalgalarının hem daha sık hem de daha uzun mühlet tesirli olduğuna dikkati çekti.
Şermin Tağıl, 2023 yılından bu yana hem okyanuslarda hem de Akdeniz’de deniz yüzeyi sıcaklıklarının daima rekor düzeylerde seyrettiğini lisana getirerek “Özellikle bu yıl temmuz ve ağustosun birinci yarısında Akdeniz tarihinde görülmemiş sıcaklıklara ulaştı. Bu tablo, denizin geçmiş yıllardan biriktirdiği ısının üzerine yeni ısı eklenmeye devam ettiğini gösteriyor.” tabirlerini kullandı.
Pasifik Okyanusu’nda gelişmesi beklenen “güçlü El Nino”nun da global iklim açısından değerli bir sinyal olduğuna işaret eden Tağıl, şöyle devam etti:
“Ekvatoral Pasifik’te büyük bir sıcak su kütlesi birikiyor. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) de yıl sonuna kadar çok güçlü bir El Nino gelişme mümkünlüğünü yaklaşık yüzde 80 olarak pahalandırıyor. Lakin Akdeniz’deki inanılmaz sıcaklıkları direkt El Nino’ya bağlamak doğru olmaz. Akdeniz’in uzun vadeli ısınmasının temel sebebi global iklim değişikliği. El Nino ise bunun üzerine eklenen değerli bir iklim sinyali.”
Çok güçlü bir El Nino gelişmesi halinde kutup girdabının zayıflamasını ve parçalanmasını destekleyebilecek atmosferik süreçlerin öne çıkabileceğini aktaran Tağıl, “Bu durum kış aylarında kuzey enlemlerinden gelen hava akımlarının daha tesirli olmasına katkı sağlayabilir. Fakat bunu direkt ‘Türkiye çok karlı bir kış yaşayacak’ biçiminde yorumlamak bilimsel olarak yanlışsız değil. Atmosfer çok değişken bir sistem. Bununla birlikte kimi iklim projeksiyonları kutup girdabının parçalanma mümkünlüğünün artabileceğine işaret ediyor.” değerlendirmesinde bulundu.
SONBAHAR ASIL DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN BİR DÖNEM
Yaz boyunca Akdeniz’de depolanan harika ısının sonbahar açısından kıymetli bir erken ikaz niteliği taşıdığına dikkati çeken Tağıl, deniz sıcaklıklarının yüksek seyretmesinin kıyı bölgelerinde gecelerin daha sıcak geçmesine, tropikal gece sayısının artmasına ve sıcak hava dalgalarının tesirinin uzamasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
Tağıl, asıl riskin ise sonbaharda ortaya çıkabileceğini vurgulayarak “Eğer bu yüksek deniz sıcaklıkları sonbahara taşınır ve uygun atmosferik şartlarla birleşirse, şiddetli sağanakları, aşırı yağışları, ani sel ve taşkınları ile kuvvetli fırtınaları besleyebilecek ilave güç ve nem sağlayabilir. Bilhassa ekim ve kasım aylarında bu risk daha bariz hale gelebilir.” dedi.
Akdeniz’de vakit zaman görülen ve “medicane” olarak isimlendirilen, kimi özellikleri tropikal siklonlara benzeyen sistemlerin gelişmesi açısından sıcak denizlerin kıymetli bir öge olduğunu belirten Tağıl, şunları kaydetti:
“Deniz sıcak diye kesinlikle medicane oluşacak demek hakikat değildir. Bunun gerçekleşebilmesi için uygun alçak basınç sistemi, atmosferik kararsızlık, kâfi nem ve uygun rüzgar şartlarının tıpkı anda oluşması gerekir. Lakin harika sıcak bir deniz, bu şartlar oluştuğunda sistemin gelişmesi için değerli bir güç kaynağı sağlayabilir. 2023 yılında yaşanan süreç, bunun dikkati cazip örneklerinden biriydi.”