Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde yer alan ve günlük ömür pratiklerini direkt karşılayan birçok kelimen konuşma lisanında neredeyse hiç kullanılmamaya başlandı. Dil bilimciler, söz haznesinin daralmasının lisanın söz gücünü zayıflattığı ikazında bulunarak her gün karşılaşabileceğimiz o sözleri sıraladı:
TÜNAYDIN: ÖĞLEN SAATLERİNİN UNUTULAN SELAMI
Sabahları sıklıkla kullanılan “günaydın” sözüne karşılık, öğlen saatleri için üretilen tünaydın sözcüğü günlük hayattan büsbütün silindi. Vatandaşlar gün ortasındaki selamlaşmalarda bu söz yerine “merhaba” ya da “iyi günler” sözlerini tercih ediyor.
EVECEN: TELAŞLI İNSANLARIN UNUTULAN ADI
Günümüzün yoğun temposunda sıklıkla karşılaşılan “aceleci ve sabırsız” insan tipini tek sözle özetleyen evecen sözcüğü, yerini büsbütün “aceleci” sözüne bıraktı. Söz, işini daima telaşla yapan bireyleri tanımlamak için nokta atışı bir mana taşıyor.
AYSAR: İSTİKRARSIZ RUH HALLERİ İÇİN NOKTA ATIŞI TANIM
Değişken ruh haline sahip, saati saatine uymayan şahısları tanımlayan aysar sözü de halk arasında bilinirliğini kaybeden sözcükler arasında yer alıyor. İnsanların ayın evreleri üzere daima değişen karakter yapılarını anlatan bu söz artık yalnızca sözlüklerde kaldı.
MUŞTU: SEVİNÇLİ HABERLER YERİNİ MÜJDEYE BIRAKTI
Sevinçli haberleri duyurmak için kullanılan Türkçe kökenli muştu sözünün kullanımı yok denecek kadar azaldı. Toplumun bu manada genel olarak “müjde” sözüne yöneldiği ve kendi öz sözünü unuttuğu görüldü.
ÖYKÜNMEK: TAKLİT ETMEK YERİNE UNUTULAN FİİL
Bir oburunu taklit etme yahut birine özenme durumunu tabir eden öykünmek fiili, konuşma lisanında yerini büsbütün “taklit etmek” yahut “özenmek” tabirine devretti.
Uzmanlar, günlük lisandaki bu tek tipleşmenin önüne geçilmesi ve sözlerin eğitim ile medya aracılığıyla yine sirkülasyona sokulması gerektiğini vurguluyor.