Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi ABD-Türkiye arasında savunma krizine yol açmış, Washington Ankara’yı F-35 savaş uçağı programından çıkarmış ve CAATSA yaptırımlarını uygulamaya başlamıştı.
Ancak birkaç gün evvel Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi’nde ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’ye yönelik yaptırımların kaldırılacağını açıklarken, F-35 sürecinin de yine değerlendirileceği bildirisini verdi.
S-400’LER, F-35’LERİN GELMESİ İÇİN Mi SATILIYOR?
2020 yılından beri CAATSA yaptırımlarının uygulanmasının sebebi olan S400’ler, Türkiye’nin elinde olduğu sürece F-35’lerin satışı yasaklanmıştı. ABD yasalarına nazaran F-35’lerin gelmesi için S400’lerin elden çıkarılması gerekiyor.
Sputnik’te yer alan habere nazaran; Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Türkiye’nin elindeki S-400 füze savunma sistemlerinin üçüncü bir ülkeye satılması yahut devredilmesine ait tezler hakkında Ankara ile temasların sürdüğünü söyledi.
RUSYA’DAN ANKARA’YA TELEFON
Bu sistemlerin satışı için aslında Rusya’nın da onayı gerekiyor. Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov da bugün mevzuyla ilgili bir açıklama yaptı. Bunun “çok hassas” bir problem olduğunu söyleyen Peskov, “Bu mevzuda Türk tarafıyla temaslarımız oldu ve temaslarımızı sürdüreceğiz” dedi.
S-400’LERi NEDEN ALDIK?
Patriot hava savunma sistemleri için NATO ile irtibata geçen iktidar, iç siyasette ve iktisatta standartları karşılayamadığı için reddedildi. Buna karşılık olarak Erdoğan, Putin ile bağlantıya geçti.Ağustos 2016’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Putin St. Petersburg’da bir araya geldi.
Bu görüşmenin ve ikili bağlantıların düzelmesinin akabinde Türkiye, Eylül 2017’de Rusya Federasyonu ile “acil ihtiyaç” kapsamında iki filo (4 batarya) S-400 Hava Savunma Füzesi Sistemi tedariki ile ilgili olarak 2,5 milyar dolar pahasında bir mutabakat imzaladı.
Bu mutabakat ile Türkiye, Rusya’dan S-400 tedariki gerçekleştiren birinci NATO ülkesi oldu ve başta ABD olmak üzere müttefiklerin sert reaksiyonunu çekti. Türk yetkililer sıklıkla Patriot füzelerinin kaidelerini karşılamadığını, teknoloji transferi sebebiyle S-400’lerin tercih edildiğini söyledi.
‘İKTİDAR BATIYA KARŞI YALNIZ HİSSETMİŞTİ’
Güvenlik araştırmacısı Burak Yıldırım Sözcü TV’de sürece ait şu açıklamaları yaptı:
“S400 problemi çok stratejik bir kusur olarak anılıyor. Karar vericiler bunu kabul etmese bile S-400’leri almasak da hava alanında müttefiklerin Türkiye’yi savunabileceği de konuşuluyor. O süreçte Türkiye’de iktidar kendini çok yalnız ve izole edilmiş hissediyordu. Batıdan çok dışlanmış bir ülke durumunda olmak Türkiye’yi itmişti. Fakat bu ruh halinin aşıldığını görebiliyoruz. O vakitten bu vakte gelindiğinde ise ‘bu 3. bir ülkeye satılma’ konusu için ‘bunun Türkiye tarafından bulunması gerektiği’ konuşuluyor.
Günün sonunda S400’ler Türkiye’den çıkarılacak ve en istemediğimiz ve Türkiye’yi en çok karşı karşıya getirecek ülke Ukrayna olur. Bir körfez ülkesinin alması ve kullanması da çok güç. S-400’ler konusunda artık Trump’ın da Türkiye için yapabilecek bir şeyi yok.”
ABD’NİN TEPKİSİ SERT OLDU
S-400’lerin satın alınması ve akabinde teslimi sürecinde ABD’nin reaksiyonu sert olmuştu. ABD, S-400’lerin NATO sistemlerini okuyarak Rusya’ya aktarabileceğini vurguladı.
Washington, S-400 hava savunma sistemlerinin hiçbir biçimde NATO’nun mevcut savunma ve radar sistemlerine entegre edilemeyeceğine dikkat çekti ve bunu satın alınması öncesinde de pek çok sefer Türk yetkililere aktardı.
O dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu o devirde yaptığı bir açıklamada “Türkiye gerekli gördüğü savunma sistemini alabilir, kimsenin müsaadesine gereksinimi yok” diye konuştu.
Hal bu türlü olunca, 1.25 milyar dolar ödeyerek kurucu üyesi olduğumuz F-35 projesinden, 2 milyar dolar verip aldığımız S-400 nedeniyle çıkartıldık.
Sistemin tesliminin akabinde ise ABD Temmuz 2019’da Türkiye’yi proje ortağı olduğu F-35 yeni nesil savaş uçaklarının üretim sürecinden çıkardığını duyurdu. Türkiye’ye teslim edilmek üzere olunan 6 adet F-35 uçağı da ABD’de kaldı.
Gerekçe olarak Türkiye’nin elinde bulunan S-400 sisteminin F-35’ler ile tıpkı ortamda kullanılması durumunda F-35’lere ilişkin hassas bilgilerin Rusya tarafından çalınabilme ihtimali gösterildi.
7 YILDIR KUTULARINDA BEKLİYOR
S-400’ler 7 yıldır hangarlarda bekletildi. Karşılığında ise hava kuvvetlerimizin omurgasını oluşturacak olan F-35 yeni nesil savaş uçağı projesinden çıkarıldık, parasını ödediğimiz uçakları alamadık ve savunma endüstrimize ağır yaptırımlar yedik. Türk halkında ve siyasetinde, “Milyar dolarları hiç kullanamayacağımız bir sistem için mi feda ettik?” sorusunun yarattı.
ERDOĞAN: ‘S-400’LERDEN GERİ DÖNÜŞ OLMAZ’
Erdoğan, S400’lerin alım sürecinde yapılan tartışmalar üzerine 2019 yılında Vahdettin Köşkü’nde gazeteci ve yazarlarla yaptığı buluşmada ‘S-400’lerden geri dönüş olmaz’ diyerek şu tabirleri kullanmıştı:
“S-400 konusunda maalesef adeta Amerika’nın temsilcileri üzere çaba edenler var. Onları savunanlar var. Bu halde parlamentomuzun içerisinde hangi niyetler nasıl tezahür ediyor, hepsi ortada. Bu keyfi değildir, az evvel de söylediğim üzere bir zorunluluktur ve bu zorunluluğun bir gereği olarak devam ediyor.”
NE OLMUŞTU?
Türkiye, 2017 sonunda Rusya ile biri opsiyonlu iki adet S-400 sisteminin satın alınması konusunda bir kontrat imzalandığını açıklamıştı. Yetkililer, toplam maliyeti 2,5 milyar dolar olan S-400 için peşinatın Rus idaresine transfer edildiğini duyurmuştu. 12 Temmuz 2019’da da birinci kesimler Türkiye’ye teslim edilmişti. ABD ise 5 gün sonra Türkiye’yi, proje ortağı olduğu F-35 yeni nesil savaş uçaklarının üretim sürecinden çıkardığını duyurmuştu. Sonrasında ise Türkiye’ye CAATSA yaptırımları uygulanmasına ait karar Aralık 2020’de kabul edilmiş ve Nisan 2021’de devreye girmişti.