Çağınvebası olarak nitelendirilen kanser günümüzün en yaygın hastalıklarından biri… Üstelik genç yaşlı, çocuk, bayan, erkek ayrımı yapmıyor… Hastalığın gelişiminde ise, genetik faktörlerden etraf kirliliğine, sigaradan yanlış beslenmeye kadar birçok faktör rol oynuyor.
İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, kanseri tetikleyen faktörleri tek tek sıraladı…
Prof. Dr. Osman Erk
SİGARA
Dörtbine yakın kimyasal madde içerir ve bunların içinde 50 kadarı kanserojendir. Sanılanın bilakis nikotin kanserojen değil, bağımlılığa sebep olan kimyasal bir maddedir.
Sigaradaki en kıymetli kanserojen madde PAH’lardan (Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar) 3,4 benzopirendir. Sigaranın yanı sıra pipo, puro, nargile ve elektronik sigara da kanser riskini artırmaktadır. Kanser yapan tesirleri ise büsbütün bırakılsa bile 15 yıl kadar devam eder.
DDT
Kuvvetli bir böcek öldürücü olan bu beyaz tozun kullanımı yasaklanmıştır. Kullanıldığı yıllarda bilhassa kırsal bölgelerde yaşayan insanlarda kansere yol açmıştır. İlacı ziraî emellerle kullananlarla birlikte; besinlere ve sulara karışarak kanserojen tesir yaratmıştır.
VİRÜSLER
Tüm kanserlerin yüzde 15-20’sinden viral enfeksiyonlar sorumludur. Bunlar Human Papilloma Virüs (HPV), Hepatit B Virüsü (HBV), Helicobakter Pylori, Epstein Barr Virüs (EBV) ve AIDS’tir.
RADYASYON
Yüksek düzeyde radyasyonun hormon istikrarını bozabileceği, oksidatif gerilime sebep olabileceği, bunların sonucunda da kansere davetiye çıkarabileceği kimi araştırmalarla ortaya konmuştur.
OBEZİTE
Metaboliksendrom (metabolik hastalık); obezite ve göbeklilik, şeker hastalığı, hipertansiyon, kanda lipidlerin yüksek olması ve uygun huylu kolesterolün düşük olması ile karakterize bir klinik durumdur. Bu sendrom ile kanser gelişimi arasında yakın bir ilgi olduğu saptanmıştır. Özellikle erkeklerde pankreas, bayanlarda kalın bağırsak ve göğüs kanserlerinin sebepleri arasındandır.
PLASTİKLER
Özellikle plastik şişelerde satılan asitli içecekler, turşular, salçalar, pet şişelerdeki, plastik damacanalardaki sular, tüketici gündemine son periyotta giren mikroplastikler açısından risk taşımaktadır.
ARSENİK
Tekstil, cam, maden, kimya ve tarım ilaçları sanayiinde yoğun olarak kullanılan bu kimyasal madde atıklar yoluyla besinlere, içme suyu kaynaklarına, balık ve deniz mahsullerine geçebilir.
Bu sanayi kollarında çalışanlarda, fazla ölçüde şarap içenlerde, ahşap meskenlerde yaşayanlarda arseniğe maruziyet fazladır ve kanser riski artmaktadır.
HAVA KİRLİLİĞİ
Çeşitli teneffüs yolu hastalıklarına sebep olmasının yanında, başta akciğer kanseri olmak üzere birçok kanser çeşidine sebep olabilmektedir.
KANSEROJENLER
NE YAPABİLİRİZ?
– Özellikle aile hikayemizi ve kansere genetik yatkınlığımızı biliyorsak kanser tarama prosedürleriyle kanser gelişmeden önlemler alabilir, erken teşhis ve tedavi bahtını yakalayabiliriz.
– Yaşam stili değişiklikleriyle yani sigara ve alkolden uzak durmak, mümkün olduğunca organik beslenmek, işlenmiş-katkılı besinlerden uzak durmak ve temiz su kaynaklarını tüketmek kanser riskini azaltabilir.
– Kısa müddetli güneşlenmek, kimyasal karsinojenlerden uzak durmaya çalışmak, HPV, HIV, EBV, Hepatit B ve C üzere virüslerden korunmak için aşı yaptırmak ve tek eşli yaşamak üzere tedbirlerle de kanserden korunmak mümkün.
ASBEST
Solunum yolu yahut içme suları ile bedene girdiğinde kansere yol açmaktadır. Özellikle çimento ve dokumacılık bölümünde, ısı ve ses izolasyon maddelerinde, araba fren balatalarında ve gemi sanayiinde yoğun olarak kullanılır. Çok düşük oranda asbest soluduğumuz havada ve içtiğimiz su kaynaklarında mevcuttur. Eski binaların yıkımı sırasında ortaya çıkan asbestli tozların solunması kanser riskini artırır.
PAH
Dizel ve akaryakıt motor egzozları, tütün ve tütün eserleri, besinlerin kızartılması sonucu oluşan duman PAH (Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar) içerir ve kanserojendir. Mangalda pişirilen etlerde ve döner imali sırasında yüksek oranda PAH oluşur.
BENZEN
Petrol eserleri, boya, cila ve yapıştırıcı maddelerin içinde bulunur. Yasak olmasına karşın hali hazırda kimi ayakkabı ve deri eşya atölyelerinde yapıştırıcı olarak kullanılır. En kıymetli yan tesiri kemik iliği hastalığına yol açması ve kansere sebep olmasıdır.
DİOKSİNLER
Endüstriyel ve evsel katı atıklarının işlenmesi ve yakılması sonucu oluşan dioksin içeren maddeler, su ve bitkisel eserlere bulaşarak kanserojen ve beden hormonal sistemini bozucu tesire yol açmaktadır.
KLOR
İçme suyunun ve havuzların dezenfeksiyonu için kullanılan klorlama süreci sonucunda ortaya çıkan trihalometanlar kanserojen tesire sahip bileşiklerdir. Klor dışında çok eski vakitlerden kalma içme suyu boruları da kanserojen tesir yaratabilir.
AFLATOKSİN
Sağlıksız şartlarda depolanan fındık, fıstık, kuru baklagiller, yağlı tohumlar ve tahıllara bulaşan mantarların eserleri olan bu kanserojen madde bilhassa karaciğer kanseri için risk teşkil etmektedir.
UV IŞINLARI
Uzun vadeli bilinçsizce güneşlenmek başta melanom (cilt kanseri) gelişimini tetikler.
NİTRAT
Şarküteri eserleri, konserve, et ve balık eserlerinde gözetici katkı maddesi olarak sıklıkla kullanılır. Ayrıyeten tarımda kullanılan gübrelerde yüksek oranlarda nitrat mevcuttur. Besinlere ve içme sularına ulaşan nitrit ve nitrat bedene alındığında, midenin asit ortamında kanserojen olan nitrozamine dönüşebilir.