Mehmet Emre ÖZTÜRK
Doğu Akdeniz’de yıllardır jeopolitik tansiyonların merkezinde bulunan güç alanlarına şimdi Suriye de eklendi. Şam idaresi, Lazkiye açıklarındaki offshore petrol ve doğal gaz bloklarını memleketler arası şirketlere açtı. Mutabakatlar, KKTC karasularının çabucak doğusundaki bölgede yapılması sebebiyle Ankara’da da yakından izleniyor
TOM BARRACK İMZALATTI
İlk adım Şubat 2026’da atıldı. Şam’daki Halk Sarayı’nda Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın kabul ettiği ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi ve Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın katıldığı törende, Suriye Petrol Şirketi (SPC), Amerikan Chevron ile Katarlı Power International Holding’e bağlı UCC Holding arasında ülkenin birinci offshore petrol ve doğal gaz arama mutabakatını imzaladı. Barrack muahedeyi “Suriye’nin tekrar inşasında tarihi adım” olarak nitelendirdi.
ÖNCE BARRACK GELDİ, SONRA PARSEL AÇILDI
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed El-Şara, şubat ayında Şam’daki sarayında ABD Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack ve heyetini kabul etti. Aynı gün Suriye Petrol Şirketi, Chevron ve Katar’a denizlerini açtı.
FRANSA DA DAHİL OLDU
İlk mutabakattan üç ay sonra bu defa Lazkiye açıklarındaki Offshore Blok 3 için yeni bir konsorsiyum kuruldu. Amerikan ConocoPhillips, Fransız TotalEnergies ve QatarEnergy, Suriye Petrol Şirketi ile teknik inceleme ve ticari arama sürecini başlatan mutabakatı imzaladı. Böylelikle KKTC’nin çabucak güneyindeki Doğu Akdeniz’de iki başka offshore alanı Batılı güç şirketlerinin denetimine açılmış oldu.
Chevron, KKTC ve Türkiye yetki alanlarının hududu olan 3 numaralı parselde petrol arama çalışmalarına başladı.
FATURA TÜRKİYE KESİLDİ
Türkiye, 14 yıl süren savaş boyunca 3,6 milyon Suriyeli sığınmacıya mesken sahipliği yaptı, AB ise mülteciler için 12.4 milyar euro dayanak sağladı. Türkiye üç hudut ötesi harekât düzenledi ve 40 milyar dolar ekonomik ziyana uğradı. Buna karşılık Suriye’nin offshore güç projelerinde Türk kamu ya da özel bölümünden hiçbir şirket yer almıyor.
ENERJİ SATRANCI
Savaş öncesinde günlük 385 bin varil petrol üreten Suriye’nin üretimi yaklaşık 20 bin varile kadar geriledi. Güç altyapısındaki hasarın 91,5 milyar doları bulduğu hesaplanıyor. Şam idaresi, yabancı sermayeyle hem üretimi artırmayı hem de Doğu Akdeniz’deki offshore rezervlerini iktisada kazandırmayı hedefliyor. KKTC’nin yanı başındaki bu yeni güç atağı, bölgedeki jeopolitik rekabeti de farklı bir kademeye taşıyor.
KKTC ABLUKA ALTINDA
KKTC’nin güneyinde de İsrail, Güney Kıbrıs, Yunanistan ve ABD eksenli güç sınırı güçleniyor. Haziran 2026’da dört ülke Eastern Mediterranean Energy Center muahedesiyle doğal gaz, teknoloji ve güç altyapısında ortak çerçeve kurdu. Birebir günlerde ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi, bölgeyi güç koridoruna dönüştürmeyi hedefleyen Eastern Mediterranean Gateway Act tasarısını onayladı. Böylelikle İsrail-Yunanistan-GKRY-ABD çizgisi yeni güç mimarisini örmeye başladı.
BAKANLA POZ VERMİŞTİ
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Esad’ın akabinde 22 Aralık 2024’te Şam’a giden birinci Türk bakandı. Fidan’ın Ahmed Şara ile Kasyun Dağı’nda çay içtiği kare “Yeni Suriye’nin hamisi Ankara” dedirtmişti.
GAZ PAYLAŞIMI
Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, ExxonMobil ve QatarEnergy ile Lefkoşa’da iki başka evrak imzaladı. 10. Blok’taki Glafkos ve Pegasos yatakları için ticari elverişlilik duyuru edildi. Böylelikle keşif basamağı bitti, üretim hazırlığı başladı. Yaklaşık 226-255 milyar metreküplük gaz için ABD’li Exxon Mobil yüzde 60, Katarlı QatarEnergy yüzde 40 hisseyle alanda fiilen operatör olarak kalıyor.
TÜRKİYE’YE NE VERİLDİ?
Türkiye’nin Suriye sahasında, Kalyon ve Cengiz Holding ihaleleriyle hudutlu kaldığı görüldü. 29 Mayıs 2025’te ABD, Türkiye ve Katar iştirakinde, Suriye’de doğal gaz elektrik santralleri ve bir güneş gücü tesisi yapılması için imzalar atıldı. Konsorsiyumda finansmanı Türkiye’den Kalyon ve Cengiz enerji grupları üstlendi. İki holding ayrıyeten 4 milyar dolarlık yatırımla Şam Uluslararası Havalimanı’nın işletme ihalesini de almış durumda.
Dostluk diplomasi masasına yansımadı
22 Aralık 2024’te Şam’daki Kaysun dağında çay eşliğinde Ahmed Şara’nın zaferini kutlayan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 11 Nisan 2025’te Antalya’daki Diplomasi Forumu’nda Suriye önderinin koluna girmişti.
Cem Gürdeniz: Batı’ya teslim olmamızı istiyorlar
Emekli Amiral Cem Gürdeniz, Doğu Akdeniz’de yanan güç jeopolitiğini SÖZCÜ’ye kıymetlendirdi. Türkiye’nin 2020’de Doğu Akdeniz’de büyük bir iletiyle karşı karşıya kaldığını hatırlatan Gürdeniz şu sözlere yer verdi: “22 Kasım 2020’de Rosalina-A isimli Türk bayraklı konteyner gemisi, Avrupa Birliği’nin İrini Harekatı’nda misyonlu bir Alman fırkateyninden inen silahlı komandolar tarafından hukuksuz bir biçimde aranmıştı. Bu çok önemli bir olay olarak hatırlanmalı.
Cem Gürdeniz
Türkiye bunun üzerine Doğu Akdeniz’deki arama faaliyetlerini durdurmuştu. Hasebiyle şunu anlıyoruz: Uluslararası güç devleri Türkiye’nin kendi doğalgazını çıkartmasına da müsaade etmiyor. Türkiye Batı’ya teslim olmadığı sürece Sevilla haritasına onay vermediği sürece, Doğu Akdeniz’deki doğal gaza erişmemize müsaade vermeyecekler. Türkiye bunun şuurunda. Global finans-kapitale karşı çıktığında da borç stoklarını çevirmek için gereken sıcak para akışı durdurulacaktır.