Oyuncu Ece İrtem’in 35 yaşında hayatını kaybetmesi, genç yaşta görülen kalp krizi vakalarını yeniden gündeme taşıdı. Ölüm nedenine ilişkin kesin sonuç otopsi raporuyla netleşecek olsa da, ilk değerlendirmeler kalp krizini işaret ediyor. Peki son yıllarda genç yaşta kalp krizi ve ani ölüm vakalarında gerçekten bir artış var mı? Kardiyolog Doç. Dr. Asım Enhoş, CNN Türk ekranlarında bu soruya dikkat çeken yanıtlar verdi.
OYUNCU ECE İRTEM GENÇ YAŞINDA HAYATINI KAYBETTİ
‘Kızılcık Şerbeti’ ve ‘Payitaht Abdülhamid’ gibi birçok dizide canlandırdığı rolleriyle dikkati çeken 35 yaşındaki oyuncu Ece İrtem, geçirdiği rahatsızlık sonucu yaşamını yitirdi.
En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
İrtem’in vefatına ilişkin yazılı açıklama yapan avukatı Uğur Gökkoyun, genç oyuncunun annesiyle birlikte evinde olduğu sırada hayatını kaybettiğini duyurdu. Gökkoyun, açıklamasında “Müvekkilim Ece İrtem bugün saat 12.00 sıralarında vefat etmiştir. İlk belirlemelere göre kalp krizinden dolayı vefat ettiğini düşünmekteyiz. Soruşturma devam etmektedir. Kesin sonuç otopsi raporu ile açıklığa kavuşacaktır. Otopsi raporu açıklandığında kamuoyuna ayrıca bilgi verilecektir. Ailesine ve tüm sevenlerine başsağlığı dileklerimi sunuyorum.” ifadelerini kullandı.
GENÇ YAŞTA KALP KRİZLERİ GERÇEKTEN ARTIYOR MU?
Doç. Dr. Asım Enhoş’a göre son 20-25 yılda genç yaşta görülen kalp krizlerinde belirgin bir artış dikkat çekiyor. Ancak uzman isim, ani ölümlerin tamamının kalp krizine bağlı olmadığını vurguluyor. Akciğer embolisi, miyokardit, perikardit, doğuştan kalp kası hastalıkları ve bazı ölümcül ritim bozuklukları da ani kardiyak ölüme neden olabiliyor.
ANİ KARDİYAK ÖLÜM NEDİR?
Toplumda sıklıkla kalp krizi ile karıştırılan ani kardiyak ölüm, belirtilerin başlamasından sonraki ilk bir saat içinde ölümle sonuçlanan tablo olarak tanımlanıyor. Bu durum her zaman kalp krizinden kaynaklanmayabiliyor. Uzmanlara göre ölümcül ritim bozuklukları, yapısal kalp hastalıkları ve bazı genetik sendromlar da ani kardiyak ölüme yol açabiliyor.
GENÇLERDE KALP KRİZİNİN BİR NUMARALI NEDENİ NE?
Kardiyolog Doç. Dr. Asım Enhoş’un dikkat çeken açıklamaları şöyle;
“Son dönemde genç yaşta kalp krizi ve ani kalp durması kaynaklı ölüm haberlerini daha sık duymaya başladık. Özellikle gençlerde. Öncelikle genç kalp krizlerinde bir artış görüyoruz. Bizde özellikle son 20-25 yılda trend bu yönde. Tabii Ece İrtem için Allah rahmet eylesin. Kalp krizi mi, öncelikle otopsi sonucuyla belli olabilir. Kalp krizi dışında da kalp krizini taklit edebilen ve ani kardiyak ölüm dediğimiz tabloya neden olabilen durumlar var. İşte bunlardan akciğer embolisi bir tanesi.
Yine öncesinde bir gribal enfeksiyon geçirdi mi? Gribal enfeksiyon sonrası gördüğümüz kalp kası hastalıkları olabiliyor. Miyokardit, perikardit gibi dediğimiz, yine kalp kasını etkileyen, kalp yetmezliğine neden olan hastalıklar söz konusu olabilir. Yine doğuştan kalp kası hastalığı dediğimiz, yapısal kalp hastalığı dediğimiz kalp hastalığı var mı? Bunlar ölümcül aritmiler dediğimiz ölümcül ritim bozukluklarına neden olabiliyor.
Yine doğuştan uzun QT dediğimiz, Brugada dediğimiz ölümcül ritim bozuklukları olabiliyor. Bunlar ani kardiyak ölüme neden olabiliyor. Şikâyetlerin başlamasından sonra bir saat içinde ölümle sonuçlanan duruma biz ani kardiyak ölüm diyoruz.
KALP KRİZİ ÖNCEDEN SİNYAL VERİR Mİ?
Hastanın şikâyeti; çarpıntı mı başladı öncesinde, yoksa bir göğüs ağrısı mı başladı, nefes darlığı mı başladı? Bir şikâyet başlıyor ve bir saat içinde ölümle sonuçlanıyorsa buna biz ani kardiyak ölüm diyoruz. Ama ani kardiyak ölümün her zaman nedeni kalp krizi olmayabiliyor. Bu, biraz önce bahsettiğim nedenlerden de kaynaklanabiliyor.
Önceden anlayabiliyor muyuz? Bir iki saat önceden değil. Genelde en sık göğüs ağrısı oluyor hastalarda. Özellikle eforla başlayan, hareketle devam eden, dinlenince azalan, baskı tarzında; göğsün orta hattında, göğüs kemiğinin arkasında, bazen çeneye yayılan sıkışmışlık hissi.
Gerçekten bir kalp krizi ise muhakkak en azından 1-2 gün öncesinde bulgu vermiş olabilir. Ani de olabiliyor ama %50-60’ında önceden muhakkak bir bulgu veriyor.
KALP KRİZİNDE RİSK FAKTÖRLERİ NELER?
Tabii bunların nedenleri var. “Bana bir numaralı neden olarak neyi koyarsınız?” derseniz, bir numaraya tütün ve tütün ürünleri kullanımının artışını koyarım. Yani bir numarada sigara. Sağlığa zararlı.
İki numarada, endüstrileşen dünyada tükettiğimiz besinlerin, özellikle trans yağların ve doymuş yağların artışı; çocukluk yaşlarından itibaren margarin kullanımı, paketlenmiş ve işlenmiş gıdaların kullanımının artışı.
Üçüncü sırada da bununla beraber gelen obezite ciddi bir problem.
Dördüncü sırada belki de kronik stres; hepimizin yaşadığı uykusuzluk, iş yaşamındaki stres.
Bunların hepsi bir araya geldiği zaman kalp krizlerinde artış görüyoruz. Bahsettiğim risk faktörlerini de muhakkak göz önünde bulundurmak gerekiyor. Özellikle genç yaşlarda, dediğim gibi, sigarayı kesinlikle hastalara önermiyoruz. Hep üstüne basa basa da söylüyoruz: Sağlığa zararlıdır.
KİMLER KALP KRİZİ RİSKİ ALTINDA?
Aile öyküsü olan hastalarda. Özellikle erkeklerde genç kalp krizi dediğimiz şey bazı yayınlarda 45 yaş, bazı yayınlarda 50 yaş altı olarak alınmış. Özellikle 40 yaş altını da gördüğümüz genç kalp krizleri, çok genç kalp krizleri olarak adlandırılmış.
Özellikle ailesinde; erkeklerde 55 yaşın altında, kadınlarda 60-65 yaşın altında ani kardiyak ölüm veya kalp krizi öyküsü varsa, hastaların 40 yaşından sonra muhakkak bir kardiyoloğa görünmesi gerekir.
Burada neye bakılması lazım? Kolesterol parametrelerine muhakkak bakılması lazım. İyi kolesterolü var, kötü kolesterolü var. LDL dediğimiz kötü kolesterolü muhakkak düşük tutması lazım.
Dediğim gibi, bunları kontrol ettiği zaman, eğer sigara da tüketmiyorsa, ailede varsa diye illa kalp krizi ile karşılaşacağız diye bir şey yok. Bu risk faktörlerini kontrol ettiğimiz zaman sağlıklı bir şekilde yaşamımızı sürdürebiliyoruz.
Eğer ailede bahsettiğim gibi kalp krizi öyküsü varsa, muhakkak her yıl check-up öneriyoruz. Aslında kalbin check-up’ı olmaz. Ben hastalarıma hep öyle söylüyorum.
Çünkü kalp krizindeki mekanizma ani gelişebiliyor. Koroner arterleri bir su borusu gibi düşünürsek, damarın içinde kireçlenmeler oluyor. O kireçlenmeler her zaman yavaş yavaş tıkanmıyor. Yani %30 iken %60-70, %60-70 iken %90-95 olmuyor.
Bazen %30’luk bir plak, özellikle yağlıysa, bir anda yırtılabiliyor. Plakların tabii tipleri var; yağlı plak, kireçli plak ve miks plak dediğimiz ikisinin ortasındaki plak.
Yağlı ve miks plakların yırtılmaya eğilimi daha fazla oluyor. Dolayısıyla o %30’luk plak bir anda yırtılıp üzerine pıhtı gelip damarı saniyeler, dakikalar içinde %100’e çıkarabiliyor.
GENÇLER KALPLERİNİ NASIL KORUMALI?
Değiştirilebilen risk faktörleri var, değiştirilemeyen risk faktörleri var. Genetiği tabii değiştiremeyiz. Yaş ilerliyor, onu da değiştiremeyiz.
Tabii, biraz önce anlattığım nedenden dolayı gençler daha risk altında. Çünkü yaşlılarda damarlar yavaş yavaş tıkandığı için iskemi dediğimiz kanlanma bozukluğuna daha dayanıklı oluyor. Ama gençlerde kan çok iyi şekilde kalp kasını beslerken, bir anda ani tıkanma sonucu kalp kası sendeliyor. Ne yapacağını anlayamıyor. Dolayısıyla ölümcül ritim bozuklukları gençlerde kalp krizi sonrası daha sık oluyor. Dolayısıyla ani kardiyak ölümle sonuçlanması da gençlerde daha sık oluyor.
Düzensiz beslenme, yanlış diyetler, uyku problemleri,tütün ürünlerinin tüketimi, aşırı alkol bunlardan kesinlikle uzak durmanız lazım. Gençlerde bir numarada kesinlikle tütün ve tütün ürünleri, yani sigara geliyor. Çünkü genç kalp krizi geçiren hastaların %50 ile %95 arasında sigara tükettiği gösterilmiş. Yaşlılarda bu oran daha az. Dolayısıyla sigara birinci derecede risk faktörü.
Sonrasında ne diye sorarsanız; beslenme alışkanlıkları, trans yağ tüketimi, margarin, paketlenmiş ve işlenmiş gıdalar, fast food tüketimi… Bunların hepsi çok etkiliyor. Biz hastalarımıza, özellikle ailede öyküsü varsa, Akdeniz tipi beslenmeyi; zeytinyağı ağırlıklı, daha çok yeşillik ve sebze ağırlıklı beslenmeyi öneriyoruz.
GENÇLERİN KALP KRİZİ RİSKİ COVİD’DEN SONRA DAHA MI ARTTI?
Her kalp krizi haberinden sonra bu konu gündeme geliyor. Bu spekülasyon bitmeyecek, özellikle bizim ülkemizde. Covid’in kendisi, başta da söylediğim gibi, kalp kası iltihabını; perikardit ve miyokardit dediğimiz hastalıkları artırıyor. Biz Covid’in başında, özellikle 2020’nin başında bu hastalıkları gördük. Yine çok pıhtılaşmayla giden vakalar gördük. Anjiyoya aldığımız zaman çok pıhtılı damarlar görüyorduk. Aşı daha çıkmamıştı o zaman. Gerçekten müdahalesi çok zor vakalardı. Ama Covid aşısı konusunda da tüm aşı firmaları bunları kabul etti. Yani 100 binde 6 ile 10 civarında kalp kası iltihabı riskini artırdığını gösterdiler.
Ben hep şöyle örnek veriyorum: Tüm topluma herhangi bir bitkiyi yedirsek bile muhakkak bir alerjik reaksiyon ya da anafilaksi olabilir. Aşıda da bu kadar görülme oranı yüksek değil. Bilimsel verilere gelirsek; Britanya, Estonya, İspanya ve İngiltere’den alınan yaklaşık 20 milyon hastayla yapılan çalışmalar var. Bu hastaların 10 milyonu aşılı, 10 milyonu aşısız. Aşılı olanlarda hem kalp krizi hem inme hem de venöz ve arteriyel dediğimiz pıhtılaşma bozuklukları çok daha az görülmüş.
Dolayısıyla biz bilim insanıyız, bilime güvenmek zorundayız. Aşı bence bu konuda aklanmış gibi duruyor. Ama dediğim gibi, Covid’in kendisi özellikle başlarında pıhtılaşmayla giden damar tıkanıklıklarına neden oldu mu? Evet, gördük.”