Halk ortasında felç olarak bilinen inme, beynin bir bölgesine giden kan akışının kesilmesi olarak tanımlanıyor. Saniyeler içinde gelişiyor ve kalıcı hasarlara yol açabiliyor. Hasebiyle belirtiler başladığında müdahalede dakikalar bile kıymetli oluyor.
Bu yüzden işaretlerini tanımak çok kıymetli. Felçten kuşku edildiğinde yapılacak bir testle hasta hastaneye ulaştırılabilir.Çünkü birinci anlarda şuurlu müdahale hasarı azaltmanın en tesirli yoludur. Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Meltem Can İke, işte o test ve felçle ilgili bilinmesi gereken noktalara dikkat çekti…
Bilgi ve sürat uyarısı
Felçgeçirmiş olmak damar sistemindeki bir zafiyeti gösterir. Fakat hekiminizin verdiği kan sulandırıcı ilaçları nizamlı kullanır, risk faktörlerini denetim altına alırsanız, ikinci bir inme riskini çok düşük düzeylere çekebilirsiniz.
Sonuç olarak; inme ‘geliyorum’ der. Belirtileri öğrenin, sevdiklerinize anlatın ve unutmayın; felç karşısında bilgi ve sürat hayat kurtarır.
Çoğu vakit ‘bağıra bağıra’ geliyor
Her yıl binlerce insan, hayatını bir anda değiştiren o sessiz düşmanla karşılaşıyor: Felç… Meğer bu tablo, aslında birçok vakit bağıra bağıra geliyor. Hasebiyle baht değildir; önlenebilir, tedavi edilebilir ve en kıymetlisi vakitle yarışarak yenilebilir…
Beyinde neler olur?
Felç, en kolay anlatımıyla, beynin bir bölgesine giden kan akışının kesilmesidir. Bunu bir sulama sistemine benzetebiliriz. Şayet boru tıkanırsa (iskemik inme) yahut boru patlarsa (hemorajik inme), bahçedeki bitkiler (yani beyin hücrelerimiz) susuz kalır ve süratle kurumaya başlar. Beyin hücreleri ölürse, o bölgenin yönettiği konuşma, hareket yahut hafıza üzere işlevler da ne yazık ki durur.
Bu belirtileri ezberleyin
Felç üç test ile anlaşılabilir. Geldiğinde haber verir. Bu belirtileri tanımak hayat kurtarır. Kendinizde yahut yakınınıza çabucak şu üç testi yapın:
– Yüz: Bireyden gülümsemesini isteyin. Yüzün bir tarafında kayma yahut sarkma var mı?
– Kol: Her iki kolunu havaya kaldırmasını isteyin. Bir kol aşağıya hakikat düşüyor mu?
– Konuşma: Kolay bir cümleyi tekrarlatın (“Bugün hava çok güzel” gibi). Sözler peltekleşiyor mu, konuşma tuhaflaşıyor mu?
Eğer bu belirtilerden biri bile varsa, “Biraz uyusun, dinlensin geçer” ya da “tansiyonu çıkmıştır, limonlu su içirelim” diyerek vakit kaybetmeyin! Üstelik su yutma zahmeti nedeniyle nefes borusuna kaçabilir. Ayrıyeten felç
kanayıcı cinste ise Aspirin kanamayı artırarak durumu felakete sürükleyebilir. Tek yapmanız gereken derhal
112 Acil Servis’i aramaktır.
Korunmak biraz da kendi elinizde
Felçte çeşitli risk faktörleri var. Birtakım riskleri değiştiremeyiz; yaşımız, cinsiyetimiz yahut aile geçmişimiz üzere. Lakin asıl suçluları denetim etmek bizim elimizdedir…
Yüksek tansiyon: Felcin bir numaralı dostu, sizin ise baş düşmanınızdır.
Sinsi şeker hastalığı: Damarların yapısını bozarak pıhtı oluşumuna yer hazırlar.
Kalp ritim bozuklukları: Kalpte oluşan bir pıhtının beyne fırlatılmasına neden olabilir.
Kötü alışkanlıklar: Sigara, çok alkol ve hareketsiz ömür, beyin damarlarını süratle yaşlandırır.
İlk 4,5 saat çok önemli!
Felç geçiren bir hastada her dakika yaklaşık 1,9 milyon beyin hücresi ölür. Bu yüzden nörolojide bizim bir mottomuz vardır: Vakit beyindir!
Eğer hastaneye birinci 4,5 saat içinde ulaşılırsa, damar açıcı ilaçlarla yahut anjiyo gibisi yollarla (trombektomi) pıhtıyı çekip almak mümkündür. Erken müdahale edilen hastaların birçoğu, hiçbir hasar kalmadan olağan hayatına dönebilmektedir.
Yüzde 80 oranında önlenebilir
Yaşam şeklinde yapılacak küçük değişikliklerin felçten büyük oranda gözetici tesiri vardır. İşte teklifler:
Hareket edin: Günde 30 dakikalık tempolu bir yürüyüş bile damarlarınızı genç meblağ. Tabağınızı renklendirin: Akdeniz mutfağına (zeytinyağı, zerzevat, balık) baht verin. Tuzu azaltın: Tansiyonunuzu istikrarda tutmanın en kısa yolu budur.