Tüp Bebek ve İnfertilite Derneği’nin (TÜBİD) 5. Kongresi KKTC’de gerçekleşti. Kadın hastalıkları-doğum ve tüp bebek uzmanı, embriyolog, ürolog, androlog ve öbür ilgili branşlardan 1200’ün üzerinde uzmanın katıldığı kongrede üreme tıbbındaki yeni gelişmeler ele alındı. Yapay zeka, kongrenin öne çıkan başlıklarından biri oldu. Bu teknolojinin tüp bebek laboratuvarlarında artık birçok basamakta kullanıldığını belirten ve bu süreci ‘yeni bir dönem’ olarak nitelendiren TÜBİD Başkanı ve Kadın Hastalıkları-Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş ‘’Tüp bebek alanında şu anda çok süratli bir teknolojik dönüşüm yaşanıyor. IVF artık farklı bir noktaya gidiyor, farklı alanlara ilerliyor. Önümüzdeki beş yıl içinde çok daha süratli bir ilerleme göreceğimizi düşünüyorum’ dedi. Prof. Dr. Tıraş, yapay zekanın tüp bebek tedavisindeki kullanımıyla ilgili şu bilgileri paylaştı:
Prof. Dr. Bülent Tıraş
Spermi olmayan erkeklerin ‘baba olma’ bahtı artıyor
Çocuksahibi olamayan çiftlerin yaklaşık yüzde 30-50’sinde temel yahut eşlik eden sorun erkek faktörüyle bağlantılı. Sperm sayısı ve kalitesinde düşüş var. Örneğin erkekte azospremi var yani menide hiç sperm yok. Şu anda Micro-TESE yapılıyor. Tekrar sperm bulamıyorsunuz.
ABD’de Columbia Üniversitesi’nden Prof. Dr. Samuel Williams ile görüştük. Williams ve takımı tarafından geliştirilen, yapay zeka destekli “Rare Sperm Search” ismi verilen ‘nadir sperm bulma’ sisteminde, bir embriyoloğun toplam 23 günde tarayabileceği sahayı (binlerce mikroskop sahasını) yapay zeka 3 saat içinde tarıyor.
Çok az sayıda sperm buluyor. Hiç spermi olmayan erkekte size 3 tane sperm buluyor. Bununla doğan birinci çocuk 6 ay evvel yayınlandı.
Bir erkek hastada bulunan tek bir spermden bir kız bebek dünyaya geldi. Bu gelişme sperm bulunması konusunda sorun yaşayan erkekler açısından değer taşıyor.
Doğurganlık suratı giderek düşüyor
İnfertilite (kısırlık) artık çağımızın yaygın problemlerinden biri… Tüm Dünya’da olduğu üzere Türkiye’de doğurganlık suratı giderek azalıyor. Aslında burada sadece infertilitenin artmasından değil, çocuk sahibi olma yaşının giderek ileriye gitmesinden de kelam etmek gerekiyor.
Türkiye’de birinci evlilik yaşı bugün 27,4’e yükseldi, kimi kentlerde 29-30 yaşlarına ulaştı. Beşerler eğitim, meslek ve toplumsal sebeplerle daha geç evleniyor ve çocuk sahibi olmayı daha ileri yaşlara erteliyor. Münasebetiyle günümüzde üreme tıbbına gereksinim daha da artıyor. Bu kapsamda değerli bir adım attık ve tüp bebek tedavilerinde yaş kriterleri, SGK şartları ve devlet takviyesinin tekrar değerlendirilmesi için Sağlık Bakanlığı ile görüşmeler yaptık.
Yaş kriterlerinin yine değerlen-dirilmesi, SGK dayanağı için aranan birtakım şartların esnetilmesi ve devlet dayanağının artırılması gündemdeki başlıklar arasında yer alıyor. Yumurta dondurma şartlarının da yine ele alınması gerektiğine dikkat çektik. Zira yumurta rezervinin düşmesini beklemeden harekete geçilmesi gerekiyor.
Nihai kararı embriyologlar veriyor
Yapay zeka, bugün için tedavide nihai kararı tek başına vermiyor. O size seçenekleri öneriyor. Şöyle bir sistem var. “Birinci derecede, ikinci derecede, üçüncü derecede seçilecek spermler bunlar” diyor. Sunduğu seçenekler klinik ekip tarafından bedellendiriliyor ve kesin kararı embriyologlar veriyor. Lakin gelecekte yapay zekanın karar süreçlerindeki rolü değişebilir.
Araştırmalar devam ediyor
Bunun dışında embriyoya biyopsi yapmadan içinde bulunduğu sıvıdan genetik bilgi elde etmeye yönelik çalışmalar (Eskiden embriyolardan hücre alarak bunların genetiğini belirlerken, önümüzdeki periyotlarda hücre almadan embriyonun yüzdüğü sıvının incelenmesi ile bu süreçler yapılabilecek), PRP ve eksozom uygulamaları, yumurtalık ve üreme hücrelerinin yaşlanmasına yönelik araştırmalar, kök hücre çalışmaları ve gen düzenleme teknolojileri de üzerinde çalışılan alanlar. Lakin burada değerli bir ayrım yapmak gerekiyor. Bunların hepsi bugün standart tedavi olarak kullanılan sistemler değil. Bir kısmı klinikte kullanılmaya başlanmış teknolojilerken bir kısmı hala araştırma yahut deneysel basamakta.
Laboratuvarlarda robotlar devrede
Türkiye’de tüp bebek laboratuvarlarında da dikkat cazibeli bir dönüşüm yaşanıyor. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri robotik mikroenjeksiyon.
Robot koluyla mikroenjeksiyon gerçekleştirildi ve bu süreç sonucunda bir bebek dünyaya geldiği bilimsel olarak yayınlandı. Robotların yanı sıra yapay zekâ da tüp bebek laboratuvarlarında giderek daha fazla vazife üstleniyor. Tüp bebek laboratuvarınlarda artık yapay zeka, embriyo ve sperm seçiminden, embriyoların gelişiminin izlenmesinden az sperm bulunmasına kadar farklı evrelerde kullanılmaya başlandı. Bu teknolojilerle insan kaynaklı yanlışların azaltılması, şahsileştirilmiş tedavi protokollerinin geliştirilmesi ve gebelik oranlarının artırılması hedefleniyor.
En kaliteli spermi seçiyor
Normaldeembriyologlar, invert mikroskop dediğimiz çok fazla büyüten mikroskoplara bakıp, spermi çıplak gözle seçerken, artık bu mikroskoplara entegre edilen kamera ve yapay zeka programı, hangi embriyonun ya da spermin kullanılması gerektiğini bize söylüyor. İnsan gözünün yapabileceği yanılgılar sıfıra indirildiği için bebek sahibi olma talihi çok yükseliyor.
Özetle artık sperm seçiminde yalnızca embriyolog yer almayacak, en uygun spermi yapay zeka seçecek. Zira bu sistemler, imgeyi bin kat büyüten kameralarla en kaliteli spermi ve en güzel embriyoyu seçiyor. Üstelik yapay zeka, günler süren aramaları saatlere indirebiliyor.
Bizim de bununla ilgili bir çalışmamız var. Genel olarak yapay zekanın seçtiği spermlerle daha uygun embriyolarla yüksek gebelik oranları elde ediyoruz. Sonuçlarını yakında paylaşacağız.
Embriyoları sinema üzere izliyor
Tüpbebek tedavisinde embriyo seçimi kıymetli basamaklardan biri… Klasik metotta embriyolar belli vakitlerde mikroskop altında değerlendirilirken, yeni teknolojilerle embriyoların gelişimleri özel sistemlerle takip edilebiliyor.Time-lapse/Embryoscope olarak bilinen sistemlerde embriyonun kızılötesi ışınlarla 20 dakikada bir fotoğrafı çekilip gelişimi adeta bir sinema üzere izlenebiliyor. Yapay zeka bu imajları tahlil ederek hem gelişim sürecini hem de tedavinin sonunda elde edilen embriyonun özelliklerini kıymetlendiriyor ve en harika embriyoyu seçiyor.