Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı’na bağlı araştırma kuruluşu olan İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA) ve KaloCyte isimli biyoteknoloji şirketi, duyanları ilk etapta şaşkına çeviren ve tıp dünyasında çığır açacak bir proje üzerinde çalışıyor. Akut Müdahale İçin Sahada Kullanılabilir Sentetik Kan Çözümleri (FSHARP) isimli projede görev alan yetkililer, yürütülen çalışmalarda toz halinde sentetik kan üretimi konusunda başarı sağlandığını ve hayvanlar üzerinde yapılan testlerde herhangi bir sorunla karşılaşılmadığını açıkladı. Savaş alanlarında kan kaybından ölümleri en aza indirmeyi amaçlayan proje kapsamında geliştirilen ErythroMer isimli ürün, kanamalı travma sırasında insan kanının hayati fonksiyonlarını taklit etmeyi amaçlıyor. Laboratuvar ortamında geliştirilen bu ürün, uzun süreler boyunca ortam sıcaklığında stabil kalarak soğutma gerektirmeden taşınabiliyor ve bu sebeple lojistik operasyonların daha kolay ve az maliyetle gerçekleşmesini sağlıyor.
Kan kaybına bağlı ölümler söz konusu olduğunda savaş ve çatışma bölgeleri bu alanda başı çeken alanlardan birisi. ABD ordusu tarafından daha önce yapılan bir çalışmada, Irak ile Afganistan’da hayatını kaybeden 4 binden fazla askerin hikayesinin incelendiği biliniyor. Yapılan bu çalışmaya göre cephedeki ölümlerin yüzde 87,3’ünün sahra hastanesine ulaşamadan gerçekleştiği; bu ölümlerin içindeki “kurtarılabilir/önlenebilir” vakaların yüzde 90,9’unun ise doğrudan kontrol edilemeyen kan kaybından kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştı. DARPA, bir süredir bu durumun önüne geçebilmek adına çeşitli araştırmalar ve çalışmalar yürütüyordu.
‘YILLARCA KULLANILABİLİR DURUMDA KALABİLİYOR’
DARPA tarafından yürütülen FSHARP programının yöneticisi Yarbay Robert Murray, konuya ilişkin geçtiğimiz günlerde verdiği bir röportajda toz halinde sentetik kan üretimi konusunda başarı kaydedildiğini söyledi. Üretilen sentetik kanın toz halinde ve steril edilmiş su ile beraber iki ayrı torbada taşındığını ifade eden Murray, bu sayede gerektiği zamanlarda toz halindeki sentetik kanın hızlı şekilde steril edilmiş suyla karıştırılarak müdahaleye hazır hale geldiği bilgisini paylaştı.
Üretim aşamasının başarılı şekilde tamamlandığını belirten Murray, “Hayvanlarda yapılan testlerde de başarı elde ettik. Bu başarıyla tamamlandığında gerçekten çığır açıcı bir proje olacak.” şeklinde konuştu ve testlerin bir sonraki aşamasının, insan deneyleri de dahil olmak üzere Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından yapılacağını söyledi. Murray, barış dönemindeki askeri operasyonlarda kan nakline çok nadir ihtiyaç duyulmasının, orduları gelecekteki olası bir savaşa karşı hazırlıksız bırakma riski taşıdığına dikkat çekti.
Emekli Hava Albay Jeremy W. Cannon da daha önce kongredeki bir oturumda bu endişeyi dile getirmişti. Cannon, gelecekte Pasifik bölgesinde çıkabilecek şiddetli bir çatışmanın çok sayıda yaralanmaya yol açabileceğini ve bu yaralıların birçoğunun aslında tedavi edilebilir durumda olacağını belirtmiş ve tıbbi hazırlıkların yetersiz olması durumunda kurtarılabilecek bu yaralı askerler arasında ölüm oranlarının çok yüksek olabileceği konusunda uyarıda bulunmuştu.
‘BAĞIŞIKLIK SİSTEMİMİZ ONA SALDIRMIYOR’
DARPA, bu projede 2016 yılında kurulan ABD merkezli bir biyoteknoloji şirketi olan KaloCyte ile birlikte çalışıyor. Şirketin, 2000’li yıllarda başlayan sentetik kan üretimi çalışmalarını bir ürüne dönüştürmek maksadıyla kurulduğu ve bu sebeple DARPA tarafından hibe edilen fonlarla çalışmalar yürüttüğü biliniyor. Bu alanda yürütülen çalışmalar, 2023 yılında DARPA’nın da FSHARP programıyla dahil olması sebebiyle genişletilmiş ve bu kapsamda KaloCyte’ın da içinde bulunduğu Maryland Üniversitesi liderliğindeki konsorsiyuma 46 milyon dolarlık devasa bir fon aktarılmıştı. Proje takvimine göre mevcut test çalışmaları 2027’nin ortalarına kadar sürecek. KaloCyte and DARPA, bu testlerin ardından ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden (FDA) onay alarak insanlar üzerindeki ilk klinik deneylere (Faz 1) başlamayı planlıyor.
Konu hakkında konuşan ve KaloCyte’nin kurucu ortaklarından birisi olan Alan Doctor, geliştirilen ürünün en önemli özelliğinin kan grubu fark etmeksizin kullanılabilir olması olduğunu söyledi. Doctor, “Bağışıklık sistemimiz bunu yabancı bir madde olarak algılayıp saldırmıyor. Yani biz bu ürünü bağışıklık sistemine yakalanmayan evrensel bir verici haline getirmeyi başardık. Bu teknoloji sayesinde sadece insanlar için değil, askeri görevlerde kullanılan köpekler için de kendi biyolojilerine uygun evrensel sentetik kan formülleri üretilebilecek. Amacımız, ihtiyaç duyan her canlıya kan grubu engeline takılmadan anında müdahale edebilmek.” dedi.
Uzmanlara göre yakın zamanda insan deneylerine başlanması planlanan bu ürün, ilk etapta askeri sağlık hizmetlerinde ve ilerleyen süreçte sivil acil müdahale hizmetlerinde kullanılacak. Sürecin nasıl ilerleyeceğini ise yapılan testlerin sonuçları ve zaman gösterecek.