Emin Çölaşan: Çıkarma gemisine Mersin’den bindiniz ve Girne kıyısına çıktınız. Oraya sizden evvel çıkan birlikler de var. Birliklerinize hâkim olmak için neler yapıyorsunuz asker olarak?
Bedrettin Demirel: Hepsi kendi birliklerimiz. Gerçi onların alay kumandanı Karaoglanoğlu şehit düşmüştü, ama tugay kumandanı olarak Süleyman Tuncer oradaydı. Birliklerimizi çabucak orada etrafımızda gördük. Kendi birliklerimize hâkim olmak hiç de güç olmadı. Beraberimizde getirdiğimiz tank bölüğü, piyade bölüğü de vardı. Onların kumandanları da yanlarındaydı. Kıyıya ayak bastıktan sonra yapacağımız harekâtı biz onlarla çıkarma gemisinde düşünmüş ve planlamıştık. Kıyıya da gerekli buyruklar iletilmişti. Sabah erken saatlerde kıyıya ayak basar basmaz birinci işimiz çabucak Girne üzerine taarruz oldu. Ve o günün akşamına Girne’yi ele geçirdik. Ondan sonra da taarruzlara devam ettik.
Harekat, TSK’ya bağlı birliklerin Yavuz Plajı’na denizden çıkarma yapmasıyla 20 Temmuz’da başladı.
EÇ: Girne’de çok direndiler mi?
BD: Girne’nin birçok konutundan, kalesinden ve meydanlarından oldukça ateş yedik. O gün 60-70 tane şehit verdik. Onların şehitliği Girne’de, Karaoğlanoğlu Şehitliği dediğimiz yerdedir.
DİRENİŞ VE CESARET
EÇ: Yunan ve Rum birliklerini nasıl değerlendiriyorsunuz? Takdir mi ettiniz, yoksa korkak beşerler olarak mı nitelediniz?
BD: Düşmanın uygun eğitilmiş kıtaları da vardı, berbat eğitilmiş kıtaları da vardı. Bunlar arasında Lefkoşa›daki Yunan alayı, birinci derecede eğitilmiş çok kuvvetli bir birlikti. Rum Millî Muhafız Ordusu’nun birtakım birlikleri düzgün, kimileri berbattı. Başlarındaki subayların derecesine nazaran kahramanlık, direniş ve yürek gösteriyorlardı.
EÇ: Aynı durum bizim için de geçerli miydi?
BD: Elbette ki kumandanlar güzel olursa, kıtalar da misyonlarını ebediyen düzgün yaparlar. Başındaki komutan ve subaylar iyi olmazsa kıtanın hiçbir kıymeti yoktur.
EÇ: Başarısız olan hiç olmadı mı?
BD: Başarısızlıklar tahminen irtibat ve muhabere zahmetlerinden olmuştur. Ayrıyeten birtakım bireylerin kimi şahsî zafiyetlerinden (kişisel zayıflıklarından) olmuştur ki, bunları bugün anlatmak zordur. Niye zordur? Zira bu tarihi yaratanların, yaşayanların ve yapanların bir kısmı şimdi hayattadır. Kıbrıs Harekâtı’nda çok başarılı olanları ve olmayanları ben kalbime gömdüm. Çok kahraman subaylar, astsubaylar ve erler gördüm. Mesela Kars valisi olan, o vakit benim muavinim Tuğgeneral Hakkı Borataş, o vakit piyade binbaşı olan Önder Sürel, Tank Yüzbaşı İlhan Tunççevik, Muhabere Binbaşı Altan Ateş, Tank Teğmen Abdülkadir Ceylan ve daha kaçları…
EÇ: İsim sormayacağım, fakat vazifesini yapamayanlar ve aksatanlar da herhalde olmuştur değil mi?
BD: Misyonunu yapamayanlar, az yapanlar yahut aksatanlar olmuştur. Bunların kıssasını çok güvendiğim bir arkadaşıma verdim. Tarihe ışık tutmak bakımından, arkadaşım bunları tahminen ileride yayımlayabilir. Bugün açıklamak hakikat değildir. Her harekâtta olduğu üzere, Kıbrıs’ta çok başarılı olanlar olmuştur, az başarılı olanlar olmuştur.
EÇ: Kıbrıs’ta savaşan en üst rütbeli kumandanlar arasında kimler vardı?
BD: Korgeneral Nurettin Ersin helikopterle Lefkoşa’nın kuzeyine inmişti. Tümgeneral olarak ben vardım ve Osman Fazıl Polat vardı.
EÇ: Girne’yi 22 Temmuz akşamı ele geçirdiniz. Sonra neler oldu?
BD: Girne’den sonra harekâtın en kritik noktası, Girne ile Lefkoşa’yı birleştiren Beşparmak Dağları’nı ve oradaki darboğazı aşıp düşürmek ve yolu açmaktı. Ondan sonra bizim en kıymetli hizmetimiz, Girne ile Lefkoşa’yı birleştirmek oldu. Darboğazı düşürüp, kıyıbaşı ile havabaşını birleştirdik. Ama bundan evvel çok tuhaf bir olay oldu. 22 Temmuz günü saat 17 dolaylarında, Birleşmiş Milletler’den “ateşkes” kararı geldi. Ancak biz harekâtın en kritik safhasında ve mahkûm bir yerdeydik. Bu durumda harekâtı durdurmamız kelam konusu olamazdı. Ufak ufak harekâtlar yaparak kıyıbaşı ile havabaşını böylelikle birleştirmek zorunda kaldık. Askerliğin gereği buydu. Yani diğer türlüsü olamazdı. Siz mahkûm bir toprakta ve düşman tepenizde… Kesinlikle o denli duramazsınız.
EÇ: Hiç muhakkak etmeden, ateşkes kararına karşın ilerlediniz mi?
BD: Aşikâr etmeden ve belirli ederek bütün mahkûmiyetimizi gidermeye ve toprakta avantajlar sağlamaya çalıştık. Avantaj sağlamak, askerî harekâtın gereğidir. Düşmanın elinde tuttuğu kıymetli arazi kesimlerini ufak ufak, modül parça ele geçirmek… Grup çapında mevziî taarruzlar da yaptık ve iki farklı taraftaki gücümüzü birleştirmiş olduk. Tıpkı gün de birinci harekât fiilen bitti. İkinci harekâtın 14 Ağustos 1974’te başlamasına kadar bekleme durumuna geçtik ve mevzilerimizi sağlamlaştırdık.
EÇ: Yunan alayı kaçtı mı?
BD: Hayır, kaçmaları diye bir şey kelam konusu olmadı. Yunan alayı, Lefkoşa’daki mevzilerinde direndi. İkinci harekât başladığı vakit Yunan alayıyla tekrar çarpışmak zorunda kaldık.
EÇ: 2. harekât başladığı vakit gaye Girne-Lefkoşa arasındaki küçük alandan çıkıp Mağusa’ya atak ederek arazi kazanmak. O nasıl oldu?
BD: 14 Ağustos günü hiç unutmam; güzel, parlak bir gündü. İki tümen yan yana sabahın alaca karanlığında Mağusa’ya yanlışsız harekâtı başlattık. Aslında ikinci harekâtta daha az direniş gördük. Birinci harekâtta düşmanın azim ve iradesi büyük ölçüde kırılmıştı. Bizim oraya ayak basmamız, morallerini büyük ölçüde sarsmıştı. Esasen kendi iç nizamları de bozuktu. Nikos Sampson devrilmişti. Lakin bilhassa 14 Ağustos sabahı, Lefkoşa varoşlarında ve Lefkoşa’nın Türk kısmı ile Yunan kesiti arasındaki meskûn yerlerde çok kanlı çatışmalar ve hatta sokak muharebeleri oldu. Orada bizim birliklerimiz ve Kıbrıslı mücahitlerimiz ağır kayıplar vermişlerdir. Mesela Yunan alayı karşısında savaşan bizim Ömer Sayarlı ismindeki piyade binbaşının taburu üç dört saat içerisinde 30-40 kadar şehit vermiştir. Askerlerimiz ve mücahitlerimiz kahramanca savaşmış, fakat çok kayıp vermişlerdir.
SAVAŞÇI BİR MİLLET
EÇ: Yunanlılar da uygun savaşıyor mu?
BD: Yunanlılar çok yeterli savaşmışlardır. Savaşçı bir millet olduklarını ispat etmişlerdir. Yani karşımızda kahramanca çarpışmıştır Yunan birlikleri. Mevzilerini terk etmediler. Mevzilerini terk etmediklerini de, bıraktıkları ölülerle gördük. Hiçbir vakit, canımı kurtarayım diye geriye kaçan bir Yunanlı görmedim.
EÇ: Şu kelamlar Türk ordusunun bir kumandanı olan sizin büyüklüğünüzü gösteriyor. Başbakan Turgut Özal kürsüye çıkıp oy avcılığı yapmak için kendi tabiriyle Yunanlıların “korku bokuna” neler yaptığını anlatıyor… Siz ise onlara karşı savaşmış bir komutan olarak düşmanınızı takdir edebiliyorsunuz. Sizin üzere kaç komutan savaştığı bir milletten bu türlü kelam edebilir? Pekala, Yunanlıların zayıf yönleri nelerdi?
BD: “Yunanlılar yahut Rumlar korkaktı. Bizi görünce çabucak kaçtılar” diye bir görüşe hiçbir vakit sahip olmadım. Fakat onların zayıflığını gösteren kimi konular da vardır. Niye onlardan daha çok direnç görmedik? Bir defa baskına uğramışlardı. Stratejik ve taktik alanda baskına uğramış ve şaşırmışlardı. İkincisi, birliklerinde buyruk ve komuta zinciri yetersizdi. Makariosçu, EOKA’cı, Sampsoncu üzere hizipler vardı. Aralarında bölünmüşlerdi. Tam birlik içinde olsalardı direnişleri daha fazla olabilirdi. Rum Millî Muhafız Ordusu’na gelince, onların içerisinde eğitimsiz askerler, hatta saçlı sakallı askerler bile vardı.Biz evvel onları sivil zannediyorduk. Fakat onlar arasında da çok kahramanca savaşanlar oldu. Direnen de vardı, direnmeyen de vardı.
EÇ: Lefkoşa Havaalanı’nı da bir türlü alamadık değil mi?
BD: Evet, alamadık… Çok direndiler. Oranın çabucak yakınlarında meskûn yerler vardı. Yani beton binaların olduğu mevzileri ele geçirmek, en güç muharebe halidir. Biz meskûn yerlerde bu biçimde savaştık. Lefkoşa’da sokak sokak, mahalle mahalle savaş olmuştur.
EÇ: Havaalanını niye alamadınız?
BD: Lefkoşa’yı düşürmeden havaalanını almaya imkân var mı? Lefkoşa etrafı bütünüyle meskûn yerler, daima direnç gösteriyor.
FETİH İÇİN GİTMEDİK
EÇ: Bizim uçaklarımız, havaalanı ve etrafını bombalasaydı sanki oraları alabilir miydik?
BD: Oldukça bombaladılar. Ama havadan yapılacak bir bombardımanla rastgele bir yeri işgal etmek pek mümkün değil. Yani orayı ele geçirmek için gidip süngüyü çakacaksınız.
EÇ: Mağusa’yı da aldıktan sonra size Ankara’dan, “Artık durun” diye buyruk geldi mi? Hazır ikinci harekât başlamışken biraz daha yer alsaydınız keşke…
BD: Bizim aldığımız yerler zati oradaki kuvvetlerimizle orantılı olmayacak kadar büyük bir alandır. 130 kilometre uzunluğunda bir cephe vardır. Bizim elimizde olan kuvvetlerin sayısı, cinsi ve ölçüsü esasen bu kadar geniş bir cepheye yayılmaya uygun değildi. Neredeyse her cephede bir ‘takım’ kaldı. Ayrıyeten 14 Ağustos günü saat 15.00 dolaylarında Birleşmiş Milletler’den tekrar “ateşkes” kararı geldi. İşin bir de şu yönünü belirteyim… Bizim emelimiz Kıbrıs’ın tümünü almak değildi. Yani biz oraya fetih yapmak için çıkmadık. Gayemiz Kıbrıs’ta bozulan statünün yine sağlanması ve Kıbrıs Türklerinin can ve mal güvenliğinin sağlanmasıydı.
Meskûn bölgelerde de çatışmalar oldu.
Askerleri deniz tuttu
EÇ: Çıkarma gemilerindeki askerleri deniz tuttu mu? Bu türlü olduğunu duymuştum.
BD: Birtakım askerleri tuttu, zira deniz sakin değildi. Oldukça dalga vardı. Hatta beni bile biraz sarstı. Ben de teknede iki tane Anti-maren aldığımı hatırlıyorum. Deniz tutmasına ve mide bulantısına karşı bir ilaçtır.
Sıcaklık 40 dereceydi
EÇ: Savaşa gönderilen askerin moralini yüksek tutsun diye, belirli bir ilaç falan veriyor musunuz efendim?
BD: Hayır, o denli bir ilaç yoktur. Moral vermek için bir hudut ilacı olamaz. Yalnızca, sıcakta terlemeye karşı tuz hapları veriyorduk. Zira sıcaklık 40 dereceye yakındı. Bir de rutubet vardı.
Ümitsizliğe hiç düşmedim
Hiç ümitsizliğe kapılıp“Eyvah, bu iş bitti” dediğiniz oldu mu?
Böyle bir şey hatırlamıyorum. Ümitsizliğe hiç düşmedim. Yalnız harekâtın bilhassa birinci iki günü çok kritikti. O günlerde bu türlü ümitsizliğe düşen birtakım birlikler olduğunu işittim. 20 ve 21 Temmuz günleri çok kritik günlerdir. Araziyi bilmeyen birlikler oraya inmiş, kimileri birbirine karışmış, aralarında irtibat olmadığından birtakım karışıklıklar olmuştur.
600’e yakın şehit verdik
EÇ: Harekâta toplam olarak kaç askerimiz katıldı efendim?
BD: Tümüyle yuvarlak hesap, en son 20.000-25.000 asker katılmıştır. Buna mücahitler de dahildir.
EÇ: Peki kaç şehit verdik?
BD: Toplam 600’e yakın şehit verdik. Bu rakam Türk birliklerinden… Aklımda yanlış kalmadı ise, 1.500 civarında da yaralı ve sakat kalan olmuştur.
EÇ: Kıbrıslı mücahitlerden ne kadar?
BD: Onlar için kesin bir şey söyleyemem.
EÇ: Ya Yunanlılar ve Rumlar?
BD: Herhalde en az bizim kadardır, fakat bilmiyorum.
Vatandaşlar kavun, karpuz, üzüm veriyordu
EÇ: Temmuz sıcağında birliklerimiz çıkıyor. Onların yemesi içmesi nasıl sağlanıyordu? Birliklere pişmiş yemek mi götürülüyordu?
BD: Alışılmış daha evvelce gerekli önlemleri almıştık. Yani sıcak mevsim olduğu için, sıcakta bozulmayacak kumanyalarımız vardı. Sıcakta her şey yenmez. Doğal Adana ve Mersinli yurttaşlarımızın da bize büyük yardımları oldu. O görünümleri hiçbir vakit unutmak mümkün değildir. Biz oradan geçerken askerlerimize zorla ve kamyonlar dolusu kavun, karpuz, üzüm ve aklınıza ne gelirse armağan ediyorlardı. Biz almak istemiyorduk. Lakin hatırlarını kırmamak için kimilerini aldık. Almayınca, “İlle de alacaksınız” diye ağlıyorlardı.
YARIN: Askerin psikolojisi nasıldı? Yağma ve tecavüz olayları yaşandı mı?