Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun ömrün (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor…
SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlayan Dr. Çoruhlu, longevity eşliğinde daha uzun, daha verimli, daha keyifli yaş almanın yollarını açıklıyor. Ayşegül Çoruhlu, bu hafta karaciğer sıhhati için glutatyonun kıymetinden karaciğer yağlanmasının işaretlerine kadar pek çok değerli noktaya değindi…
BİRÇOK GÖREVİ VAR
Karaciğerimizin düzgün çalışıp çalışmadığını ağrı üzere bir sinyal vermediği için dışarıdan anlamamız mümkün değil. Lakin biyokimya testleri çok yaygın ve kolay yapıldığı için karaciğer enzimleri ALT, AST, GGT üzere parametreler karaciğer sıhhati için ipuçları verir. Karaciğerin, gayesi bir sürü şeyi işlemektir. Hormonları ayarlamak, besinlerle ilgili glikojen depoları, şeker depoları yapmak, detoksifikasyon yapmak üzere bir sürü işi var. Ağzımıza koyduğumuz bir sürü şey oraya gidiyor.
Yorulduğu nasıl anlaşılır?
Karaciğer misyonlarını yaparken kullandığı hücreciklerin içinde birtakım enzimler var. O karaciğer enzimleri dediğimiz o hücrelerin içinde olan işleri gösteren enzimler.
Enzim nedir? Bir olayı A’dan B’ye giderken salarsan çok uzun vakitte gideceğine, enzim o olayı katalizör, yapar ve olayı olduran şeydir. Yani o onu yapacak, ana eleman demektir.
Demek ki enzimlerde bir yükselme varsa, oradaki birtakım hücre içi işlerde o enzim fazla salınıyorsa bir, bir yorulma var demektir.
ENZİMLERİN GÖREVİ
Glutatyonun önemi
Karaciğerin defansındaki majör ham madde nedir? Bütün bedende vardır lakin karaciğere daha bilindiği için konuşuyorum. Glutatyon… Bunu herkes duymuştur. Glutatyon, üç başka küçük aminoasitten oluşan bir moleküldür.
Genel olarak ona yurt dışı yayınlarda da masterantioksidan yani antioksidanların başı denir. Parasetamol grubu ağrı kesiciler her vakit konutta rafta durur. Onların kullanma sıklığının müsaade verilenlerden fazla olması nedeniyle karaciğeri kötü halde bozar diye ihtar vardır. Lakin bozmuyor olsa bile niçin bu ikaz var? Zira o ilaçların karaciğere girdiğinde yaptıkları işin bedeli olarak karaciğere ödettikleri bir şey var.
Bir orkestra şefidir
Literatürde merak edenler parasetamol grubu ağrı kesicilerin karaciğerdeki glutatyon deposunu çok süratli tükettiğini okuyabilirler. Yani ne demek istiyoruz? Bir şeyi temizlemeye, bir şeyi kullanmaya (yani ilacı beden içinde kullanacağız ancak ayrıştırıp atacağımız ilacı temizleme yolunda glutatyon depo çok kullanılıyor. Glutatyon neydi? Karaciğerin kendisini de bedeni da birtakım ziyanlardan koruyan molekül…
İşte karaciğerde olan her şeyin arkasını temizlemek, oradaki savaş alanını, oradaki durumu temizlemek
aslında orkestra şefi olarak glutatyonun işi. Hasebiyle onu boşa kullanmış oluyoruz.
Glutatyonun azaldığı nasıl anlaşılır?
Alkol sıhhate ziyanlı bir kimyasal ya. Onun da karaciğerden atılırken, ortalığı temizlemek ve onun ziyanını azaltmak için tak tak tekrar glutatyonumuzdan gidiyor. Halbuki biz glutatyonu günlük hayatta da, olağan karaciğer her şeyi düzgün yaparken bile onu dayanıklı ve taze tutmak için kullanmak zorundayız. Pekala ben glutatyonumu harcayıp harcamadığımı nasıl öğreneyim hocam?
Biyokimyayı açıyoruz testleri. G G T yazıyor testlerde. Genelde ALT, AST’ye bakıyorlar testlerde lakin GGT’ye bakmaya da biliyorlar klasik check-up’larda. İsterseniz bakarlar, değerli da bir test değil. GGT orada, o test ne kadar yukarıdaysa glutatyon deposundan o kadar harcıyorsun demektir. Referans aralıklarında mesela 50 der laboratuvar, kimileri 40 der. “Ooo, benim 30, işte 45, 50 değil.” sevinerek dolanabilirsiniz. Fakat üstüne geçerse “Konudur”gibi bir konuşma olabilir. Diyelim ki üst hudut 50, sizinkisi geçen yıl 12’ydi de bu yıl 35 oldu. Bu aradaki farkı da ciddiye almanız lazım. Bir şeye harcıyorsun sen. İlerlemiş bahis, bir şeyleri yanlış yapıyorsun beslenmende, kullandığın ilaçta…
Yani düşük olması düzgün. Ne kadar düşükse o kadar depo dayanıklı demektir.
Doğal kaynakları
Bütün renkli sebzeler, meyveler, işlenmemiş eserler, işte brokoli, karnabahar o küme eserler, dediğim üzere sarımsak, bunların hepsi glutatyon havuzuna muharrir. Lakin mesela işte “C vitamini antioksidan değil mi hocam? Selenyum antioksidan değil mi hocam?” Bunların hepsi yani C’si, işte selenyumu falan öbür bahsettiklerimiz yahut o konuştuğumuz mor sebzeler falan kıssası aslında bu orkestra şefi ya glutatyon, bunun işini kolaylaştıran yardımcılar.
Çünkü glutatyon bir döngü olarak çalışır. Ortalıkta bir ziyan varsa o şövalyedir, kafayı çıkarır, ziyanı absorbe eder. Hür radikal diyelim ona. kendi ziyan görür hücre görmesin diye. İşte o vakit sayısı yükseliyor harcanmış olduğu için. Ancak o kendi ziyan gör- gördüğünü de tekrardan düzeltebilir, üstünden o yükü de atabilir.
Ona atan şey işte, atmasına yardım eden, hani glutatyonunkendisini de yıkayan şey C vitaminİ, C vitamininin antioksidan olması mesela buradan işe fayda. Selenyum yeniden orada kofaktördür, buradan işe fayda. Enginar da o denli. Yani enginar yediğinde sen aslında kullanılmış glutatyon kirlenmişse temizlemeye yardım ediyorsun.
Akciğerler için önemli
Glutatyonun en çok olduğu yerlerden biri de akciğer yüzeyidir. Yani akciğer alveoller bu türlü üzümcük üzere ya yuvarlak yuvarlak, oralarda o kadar çok glutatyon vardır ki, biz Covid’de falan beşerler tahminen biraz öğrendiler, onları çok anlattık. Sebep? Dışarıdan geleni o denli bekleyip seni korumak zorunda. Yani oksitlenmeyi baştan durdurmak zorunda. Akciğer yüzeyi, bütün o nefesin gittiği birinci nokta çok yüksek glutatyon içerir.
Karaciğer yağlanması alarm verir mi?
Ultrasonda doktor size “Karaciğer yağlanman var” dedi. Bunun, karaciğerin içinde sorun olup olmadığına bakalım. Yani “Karaciğerimde yağlanma var ancak karaciğerimin hücresi şu anda alarmda mı, değil mi?” Anlaması çok kolay. O ALT, AST diye testler vardı ya, onlara bakacağız. O testler yükselmişse, onlar hepatosit, yani karaciğerin hücresi demek.
Eğer o enzimler yükselmişse, o yuvarlak hücrenin içinde ya o enzimler, o hücre artık yağdan, yağlanmadan patlamış, etrafa da enzimler sızmış demektir. Onu görüyorsam o vakit demek ki o, karaciğer hücresine ziyan vermiş bu yağlanma demektir.
Bu yüzden yağlanması olan şöyle bir ufaktan sevinebilir: ALT’si, AST sinormal aralıklardaysa “Ya ultrasonda evet evre 2 çıktı lakin daha hücrem dayanıklı, ben buradan dönerim.” Hücre seviyesinde ‘’Ben buradan dönerim” demek. Argüman ancak ısrar ederse olacak esasen. O yüzden ALT, AST tıpkı glutatyonun GGT’yle açığa çıkması üzere ALT, AST de karaciğerdeki hasarı gösteren enzim, oraya bakabiliriz. Onun dışında neye bakabiliriz?
Nasıl anlaşılır?
Karaciğer yağlanmasını karşıdan da görebiliriz, aynadan da görebiliriz. “İşte belime kilo alıyorum, göbeğimin etrafında kilo alıyorum.” hususlarında “o yağ bel etrafına geldiyse karaciğerin içinde de vardır” mantığıyla düşünebilir beşerler.
O yüzden bunu tekraren da söylüyorum fakat tekrar etmekte yarar var, çok kolay bir şey yani. Tartıyı unutacağız.
Çünkü tartı bak 50’den sonra kemik yoğunluğun azalır, tartıda az çıkarsın halbuki yağlanmış olabilirsin. Kasın azalır, tartıda az çıkarsın halbuki yağlanmış ya da işte kemik kaybetmiş olabilirsin. Bu yüzden tartının tartı işimize yaramıyor. Ne işimize yarıyor o bakımdan? Bir mezura işimize yarıyor. Mezurayla göbek etrafından ölçtüğümüz vakit, göbeğin kendisi olmasa bile o genel bel sınırının kalınlığı bizdeki fazlalığı gösteren şeydir.