Eski HDP Milletvekili Garo Paylan, Ermenistan’da Anka Haber Ajansı’na, Türkiye-Ermenistan olağanlaşma süreci, sınırın açılması, Ermenistan seçimleri ve üç gün evvel “Türkçe konuştuğu” gerekçesiyle Ermeni bir vatandaş tarafından atağa uğramasına ait açıklamalarda bulundu.
Son üç yıldır Washington’da yaşayan ve Kafkasya’daki barış süreçlerine katkı sunmak maksadıyla bölgeyi nizamlı ziyaret eden Paylan, Ermenistan’daki sivil toplum kuruluşları ve hükümet yetkilileriyle temaslar yürütüyor. Paylan, bölgede kalıcı barışın sağlanması için “büyük abi” rolünü Türkiye’nin üstlenmesi gerektiğini vurgulayarak, geciken adımların bölgeyi global güçlerin pazarlık masasına meze etme riski taşıdığı ikazında bulundu.
“HAPSE GİRME RİSKİM NEDENİYLE TÜRKİYE’DEN AYRILMAK ZORUNDA KALDIM”
2023 Türkiye genel seçimlerinin akabinde siyasi baskılar ve mahpusa girme riski nedeniyle Türkiye’yi terk etmek zorunda kaldığını belirten Garo Paylan, “Arkadaşlarım mahpusa girmemin bir manası olmadığını, Amerika’dan Türkiye-Azerbaycan-Ermenistan barış süreci için daha yararlı olabileceğimi söylediler ve âlâ ki de beni ikna etmişler. Son 3 yıldır Washington’da yaşıyorum ve 3-5 ayda bir Ermenistan’ı ziyaret ediyorum. Maalesef Türkiye’ye gelemiyorum fakat süreçlerin ileri götürülmesi için Türkiye ile de temas halindeyim” dedi.
Ermenistan ziyaretleri sırasında sokakta birinci kere milliyetçi bir reaksiyonla karşılaştığını ve “Niye Türkçe konuşuyorsun?” tenkidine maruz kaldığını aktaran Paylan, şunları söyledi:
“Türkiye’de milletvekiliyken Türklerin ve Kürtlerin büyük kısmının sevgisini kazandım. Ermenistan’a her geldiğimde de barış uğraşımdan ötürü el üstünde tutuldum. Lakin birinci sefer bu türlü bir reaksiyonla karşılaştım. İronik olan şu ki, yanımdaki teyzem Malatya’da büyüdüğü ve o devir Ermenice konuşmak yasak olduğu için Ermenice bilmiyordu. Ben ona Ermenistan’ı anlatırken bu reaksiyon geldi. Bana saldıran, provokatörlük yapan bayana dahi reaksiyon göstermiyorum. Zira hududun her iki tarafında da önemli ön yargılar var. Yüz yıllık kopukluğun üç günde bitmesini bekleyemeyiz. Türkiye toplumunun tahminen binde biri Ermenistan’ı görmüştür, Ermenistan halkının ise en fazla yüzde 5’i Türkiye’de bulunmuştur. Bu ön yargıları aşmanın tek yolu hudutları açmak, bağları geliştirmek ve halkların kucaklaşmasını sağlamaktır.”
“KAFKASYA’DA İKİNCİ BİR YALTA DORUĞU RİSKİ VAR: PUTİN VE TRUMP BÖLGEYİ PAZARLIK KONUSU YAPABİLİR”
Bölge jeopolitiğinde vakit kaybedilmemesi gerektiğinin altını çizen Paylan, geçen yıl Ağustos 2025’te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, ABD Lideri Donald Trump’ın orta buluculuğunda Beyaz Saray’da bir barış muahedesi imzaladığını ve kamuoyunda “Zengezur Koridoru” olarak bilinen sınırın isminin “Trump Koridoru” haline geldiğini hatırlattı. Garo Paylan, şunları kaydetti:
“Amerika, yüzde 95 çıkarları üzerine kurulu bir ülke. Sizin Türk, Ermeni ya da Azeri olmanızla ilgilenmiyorlar. Gürcistan’ın Rusya’nın tesir alanına girmesiyle Batı için Orta Asya gücüne ulaşacak inançlı bir B planı (Ermenistan-Azerbaycan hattı) hayati hale geldi. Türkmen gazının ve Kazak petrolünün Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması büyük bir jeoekonomik öyküdür. Lakin benim tasam şu: Ukrayna Savaşı bağlamında yarın öbür gün Putin ve Trump bir masa etrafında oturup yeni bir ‘Yalta Zirvesi’ yapabilirler. Putin, Trump’a ‘Ben Ukrayna’da sana taviz vereyim, sen de benim art bahçem olan Ermenistan ve Azerbaycan’ı bana bırak’ derse, Trump bu adımı atabilir. I. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Kafkas cumhuriyetleri, kendi ortalarında anlaşamadıkları için 2,5 yıl içinde Bolşeviklerin işgaline uğramıştı. Tıpkı yanılgıyı yine yapmamalıyız.”
“TÜRKİYE AĞIRKANLI DAVRANIYOR, ERDOĞAN KISA VADELİ BAKIYOR”
Rusya’nın, 35 yıl boyunca hem Ermenistan’a hem Azerbaycan’a silah satarak iki ülkeyi birbiriyle arbede ettirdiğini ve hegemonyasını sürdürdüğünü belirten Paylan, Türkiye’nin bu oyunu bozmak için tarihi bir fırsat penceresine sahip olduğunu fakat Ankara’nın adımlarında geç kaldığını savundu. Paylan, şöyle devam etti:
“Türkiye 90’larda ve 2008’deki futbol diplomasisinde Rusya parmağını okuyamadı ve tesirli rol oynayamadı. Artık yeni bir fırsat var. Türkiye, sonları açarak, Orta Asya’ya gerçek güç, veri ve demiryolu koridorlarını hayata geçirerek bölgedeki tesirini barış yoluyla artırabilir. Lakin Cumhurbaşkanı Erdoğan siyasete çok kısa vadeli, ‘ne kazanıyorum, ne kaybediyorum’ mantığıyla bakıyor. Türkiye, en son 3. ülke vatandaşlarına sonu açmak için Mart ayı ismine kelam vermişti fakat yeniden açmadı. Bu yavaşlık Ermenistan halkındaki travmayı derinleştiriyor ve inancı zedeliyor.”
Azerbaycan-Türkiye bağlarına değinen Paylan, “Aliyev’in Türkiye’de önemli yatırımları var. Erdoğan ne vakit sıkışsa Azerbaycan seçimlerden evvel de dahil olmak üzere maddi takviye sağladı. Erdoğan bu bağlantıyı bozmak istemiyor lakin Türkiye ‘büyük abi’ rolünü oynamalı ve tek taraflı davranmayı bırakıp barışı hızlandırmalıdır” dedi.
ERMENİSTAN SEÇİMLERİ VE PAŞİNYAN’IN DURUMU
Ermenistan’daki parlamento seçim atmosferini kıymetlendiren Paylan, Başbakan Nikol Paşinyan’ın seçimi kazanacağını öngördüğünü lakin anayasayı değiştirecek çoğunluğa ulaşmasının güç olduğunu belirtti. Paylan, “Paşinyan’ın yüzde 50 civarında bir oy alacağını düşünüyorum. Bu, yaşanan savaş ve travmalara karşın büyük bir muvaffakiyettir. Fakat Aliyev’in barış muahedesi için dayattığı anayasa değişikliği baskısı karşıt tepiyor. Muhalefet, bunun ‘Aliyev’in anayasası’ olduğunu savunuyor. Aliyev bu baskıdan vazgeçerse Paşinyan daha demokratik bir anayasa sürecini rahatça yürütebilir. Eğer Türkiye ve Azerbaycan sonları açıp barış sürecini hızlandırsaydı, Paşinyan bu seçimi, yüzde 70’le kazanabilirdi. Süreç yavaş ilerlediği için Rusya yanlıları halka ‘Bakın, Türkiye kapıyı bile açmıyor, bunlara güvenilmez, sırtımızı Rusya’ya yaslamalıyız’ propagandası yapıyor. En büyük yanılgı barışı ağırdan alan Türkiye ve Azerbaycan’ındır” görüşünü savundu.
Garo Paylan, önümüzdeki süreçte Trump’ın da katılacağı NATO Doruğu marjında, Erdoğan, Aliyev ve Paşinyan’ın iştirakiyle hudut kapısından birinci kamyonun geçişini izleyecekleri tarihi ve müspet bir kırılma doruğunun organize edilmesi teklifinde bulundu.
“ERDOĞAN VE BAHÇELİ TARİHE NASIL BİR ÖYKÜ BIRAKACAKLARINA KARAR VERMELİ
Eski milletvekili Garo Paylan, Terörsüz Türkiye sürecine ilişken de “Türkiye demokrasisi pirince giderken bulgurdan oldu. Bundan büyük keder duyuyorum. Lakin şu an önümüzde yeni bir durum var. Erdoğan ve Bahçeli güçlü önderler, tüm gücü ellerinde konsolide ettiler. Türkiye tarihinde bu derece gücü yalnızca Atatürk, İnönü ve artık Erdoğan toplayabildi. Artık 70’li yaşlarında olan bu iki başkan, siyasi mesleklerinin sonuna gelirken gerilerinde nasıl bir kıssa bırakacaklarına karar vermeliler. 2028 seçimlerini kazanıp kazanmamaktan çok, Kürt sıkıntısını ve Ermeni problemini çözmüş, toplumsal barışı sağlamış önderler olarak mı tarihe geçmek istiyorlar? Kürt hareketi ve Abdullah Öcalan bu barış iradesini her vakit ortaya koyuyor. Fakat Erdoğan bence hala anketlere bakıyor ve tam olarak karar vermiş değil. Geçmişle yüzleşmeyi başaramadık, bari sonları açarak ve insan beşere alakalar kurarak geleceğimizi inşa edelim” değerlendirmesini yaptı.