Türkiye’nin denizel biyoçeşitliliğini bilimsel bilgilerle kayıt altına almayı ve vatandaş iştirakiyle deniz müdafaa çalışmalarını güçlendirmeyi amaçlayan “Mavi Atlas” taşınabilir uygulaması, Deniz Hayatını Müdafaa Derneği ile Tarım ve Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü işbirliğiyle 10 ay evvel hayata geçirildi.
Mobil uygulama üzerinden vatandaşlar, deniz canlılarına ait cins, derinlik ve pozisyon bilgilerini sisteme yükleyerek Türkiye’nin denizel biyoçeşitlilik haritasının oluşturulmasına katkı sağlıyor.
Deniz canlıları için büyük tehdit oluşturan hayalet ağlar da uygulama üzerinden ihbar edilerek, grupların müdahalesine imkan tanınıyor.
Uygulamanın devreye alınmasının akabinde gelen birinci ihbarlardan biri Heybeliada açıklarından oldu. İhbar üzerine bölgeye dalış gerçekleştiren grup, bir batığın üzerinde bulunan hayalet ağı çıkardı.
Hayalet ağda ortalarında pina yavrusunun da bulunduğu çok sayıda deniz canlısının öldüğü tespit edildi.
SU ALTI KAMERASIYLA KEŞİF ÇALIŞMASI YAPILDI
“Mavi Atlas”a bu defa Marmara Adası sakini bir dalıcıdan gelen ihbar üzerine grup yine harekete geçti. Ada açıklarında geniş bir alana yayılan hayalet ağların bulunduğu bilgisi üzerine operasyon hazırlıkları başlatıldı.
Ekipte yer alan Deniz Ömrünü Koruma Derneği Yönetim Kurulu Lideri Volkan Narcı, sanayi dalgıcı Engin Ege Gencer, istekli dalıcı Yener Kuşculuoğlu, hayalet ağ çıkarma teknesi kaptanı Şahin Tuna ve Gizem Ece, ağların çıkarılması için gerekli kaldırma balonları, kesici ekipman, su altı görüntüleme sistemleri ve güvenlik gereçlerini teknelere yükledi.
Ekip, sabahın birinci ışıklarında Marmara Adası’na ulaşmak üzere yelkenli ve hayalet ağ çıkarma teknesiyle yola çıktı.
Yaklaşık 25 knotu bulan rüzgar ve yağış altında ilerleyen grup, olumsuz hava şartlarında yaklaşık 12 saat süren seyahatin akabinde gece adaya ulaştı. Hazırlık yaparak ihbar edilen koordinatlara açılan gruba, Balıkesir Vilayet Tarım ve Orman Müdürlüğü takımları de eşlik etti.
Hayalet ağların bulunduğu bölgede birinci olarak su altı kamerası kullanılarak keşif çalışması yapıldı. Deniz tabanına indirilen kamera ile ağların kayalık alanlara ve oyuklara sıkıştığı görüldü.
Ağların kimi kısımlarda kayalara sıkıca dolandığı, kimi kısımlarda ise akıntıyla birlikte deniz tabanında sürüklenerek adeta görünmez bir tuzağa dönüştüğü gözlemlendi.
AĞLARA TAKILMIŞ ÇOK SAYIDA DENİZ CANLISI BULUNDU
AA takımı tarafından görüntülenen operasyon sırasında, ağlara takılmış çok sayıda deniz canlısı bulundu. Su altında yapılan denetimlerde hala hayatta olan çok sayıda deniz canlısı, ağlardan dikkatlice kurtarılarak yine ömür alanlarına bırakıldı.
Bacağına yavrusu sıkıca tutunan dişi keşiş yengecinin kurtarıldığı anlar ise operasyonun en dikkati çeken imgelerinden biri oldu.
Bazı ağların içinde kalamar yumurtaları, deniz yıldızları, deniz patlıcanları, yengeçler ve çeşitli balık cinsleri bulundu. Çok sayıda canlının ise ağlarda uzun mühlet mahsur kaldığı için öldüğü belirlendi. Denetimli formda yüzeye çıkarılan ağlar, daha sonra tekneye çekildi.
Teknede yapılan denetimler sırasında da ömür belirtisi gösteren canlılar tek tek ağlardan ayrılarak tekrar denize bırakıldı. Ağlardan çıkarılan canlıların kimileri ölçülüp kayıt altına alınırken, operasyon boyunca elde edilen datalar “Mavi Atlas” sistemine işlendi.
15 BİN METREKARE BÜYÜKLÜĞÜNDE HAYALET AĞ KÖY MEYDANINA SERİLDİ
4 gün 6 farklı noktada gerçekleştirilen 7 dalışta, yaklaşık 15 bin metrekare hayalet ağ, 200 metrekare misina ağ, 225 kilo kurşun tartı, 30 metre halat ve 50 metre trol kapı halatı çıkarıldı.
Böylece hem deniz canlılarının hayat alanları temizlendi hem de ağların yıllarca sürebilecek avcılık tesirinin önüne geçildi.
Topağaç köyü meydanına serilen yaklaşık 2 futbol alanından büyük, Çamlıca Kulesi’ni baştan aşağı örtebilecek büyüklükteki hayalet ağ, denizlerden ne kadar büyük bir tehlikenin bertaraf edildiğini ortaya koydu.
Çıkarılan hayalet ağlar ham unsura dönüştürülecek. Bu gereçlerden üretilecek güneş gözlüklerinin saplarına mercan, pina, deniz yıldızı, orka ve vatoz figürleri ile ağların çıkarıldığı koordinat bilgileri işlenecek.
“BURADA MİLYONLARCA DENİZ CANLISI YAŞIYOR”
Deniz Hayatını Koruma Derneği Yönetim Kurulu Lideri Volkan Narcı, AA muhabirine, hayalet ağların tüm dünyada sorun olduğunu, av araçlarının neredeyse yüzde 2’sinin denizde kaybolduğunu söyledi.
Yaklaşık 10 yılda yaptıkları çalışmalarda 500 bin metrekareye yakın hayalet ağı deniz tabanından temizlediklerini belirten Narcı, denizlere terk edilen hayalet ağlarda milyonlarca deniz canlısının öldüğünü, o ağ çıkarılmadığı sürece ölümlerin sürdüğünü kaydetti.
Narcı, “Burada milyonlarca deniz canlısı yaşıyor. İçeriye giremedikleri için üreme yapamıyorlar ya da içeride kaldılarsa da beslenemedikleri için ölüyorlar. Ölenleri avlamaya gelen kuşlar dahil milyonlarca deniz canlısı, biz onu çıkarmadığımızda tahminen de 100 yıl boyunca devam edecek bir mevte neden oluyor. Plastik bir ham unsuru olduğu için 100-150 yıl orada kalıyor. Düşünün ne kadar, milyonlarca deniz canlısını yok ettiğini” dedi.
“Mavi Atlas” uygulamasına hayalet ağlara ait gelen her ihbarı deniz canlılarını korumak ismine değerlendirdiklerini tabir eden Narcı, bazen temelsiz bile olsa o bölgeye gidip denetimlerini yaptıklarını bildirdi.
Narcı, bu kapsamda Heybeliada açıkları için gelen ihbar üzerine grupla yaptıkları dalışta bir batık ve onun üzerinde buldukları hayalet ağı çıkardıklarını anlattı.
İlk ihbarlardan olan Marmara Adası açıklarında düzenlenen ağ çıkarma operasyonuna ait Narcı, şunları söyledi:
“Oraya gittiğimizde teknemizde bulunan kamerayla ağın uzunluğunu, derinliği, nasıl bir planlama yapacağımızı belirliyoruz. Ardından dalışa hazırlanıyoruz. Balonlarla ve bazen de özel teknik materyallerimizi kullanarak suyun altına iniyoruz. Her vakit ağlar düz bir yerde olmuyor. Ağlar genelde taşlıklara takılı olduğu için bu taşlıkların içleri yuva dolu. Kameralarımız iniyor, ölçümler yapılıyor, sonra takımımızla brifingimizi yapıyoruz ve sonra dalışa iniyoruz. Bazen ağlar çok hassas bir deniz ekosistemi içerisinde oluyor” dedi.
DENİZ CANLILARI AĞDAN KURTARILDI
Asmalı Köyü Kültür ve Dayanışma Derneği ile Marmara Adalar Belediyesi takviyeleriyle çalışmalarını yürüttüklerini tabir eden Narcı, şöyle konuştu:
“Son dalışımızda yuvaya sıkışmış büyük dişi mığrı ve birçok deniz canlısı vardı. Küçük bir keşiş yengeci vardı. O kadar büyük endişe hali vardı ki kolunun birine yavrusu sıkıca tutunmuştu, su altında onları ağdan kurtardık. Tahminen de bir aileyi suyun altında mevtten kurtardığımız bir süreç oldu.
O canlılara yardım ediyor olmak, bilhassa insan eliyle kirletilmiş bir yeri, öbür bir insan eliyle temizlemek ve tabiata güzel gelmek, onarımın bir kesimi olmak bizim için aslında en büyük memnunluk. Bir ağda çok fazla kalamar yumurtaları vardı. Ağdan ayırabildiğimizi suyun altında ayırdık. Tekneye çıkardığımızda da bütün deniz canlılarını ağdan kurtarıp tekrar denize ulaştırdık” dedi.
Narcı, çıkardıkları ağların geri dönüşüme kazandırılıp güneş gözlüğüne dönüştürüleceğini belirterek, şunları kaydetti:
“Bu son dalışımızda ölçümlere bakarsak şu an için sanırım 15 bin metrekareden fazla bir ağ çıkarmış olduk. Bu epey yüksek bir ağ. Üzerindeki kurşunlarıyla birlikte, onların hepsi artık geri dönüşüme gidecek.
Bu bizim için tıpkı vakitte hem sıfır atık kapsamında hem de döngüsel iktisat açısından da son derece kıymetli. Deniz muhafaza, sıfır atık ve döngüsel ekonomiyi bir ortaya getiren bu örnek uygulama, Türkiye’nin COP31 seyahatinde global etraf vizyonumuzu dünyaya göstermek ismine da değerli bir adım” dedi.
“DAHA EVVEL AŞAĞIDA GÖRDÜĞÜM CANLILARIN ORADA VAR OLMADIĞINI TESPİT ETTİM”
“Mavi Atlas”a hayalet ağ ihbarında bulunan ada sakini dalıcı Ömer Altuncu ise 3-4 yıl evvel yaptığı dalışta hayalet ağları gördüğünü ve tek başına olduğu için bir şey yapamadığını söyledi.
Yakın vakitte yaptığı bir diğer dalışta o ağların hala durduğunu fark etmesi üzerine “Mavi Atlas”a ihbarda bulunduğunu lisana getiren Altuncu, “Zaman içinde birebir yere tekrar gitme muhtaçlığı hissettim. Aşağı gittiğimde ağların hala orada durduğunu lakin bu sefer daha evvel aşağıda gördüğüm canlıların orada var olmadığını tespit ettim. Ağların hala çalıştığını, balık popülasyonunun ve öbür canlıların oradan kaybolmasına sebep verdiğini düşündüm. İhbar ettim. İhbarıma dönüş yapıp buraya geldiler, kendilerine eşlik ettim, çok hoş bir çalışma oldu” dedi.
Altuncu, denizin tabanında bırakılmaması gereken önemli bir ağ çıkardıklarını belirterek, “Bunun yanı sıra trollerden kalma halatlar varmış, onları da çıkardık.
Çıkarılan ağlarda deniz canlıları vardı, deniz yıldızları, deniz patlıcanı ve bir sürü canlı, en değerlisi kalamarların çok önemli boyutta yumurta bıraktıklarını gördüm. Burada ağlar çok oluyor, aslında göz arkası edilmemesi gereken bir şey lakin insanların biraz duyarsızlığı var bu konuda” sözlerini kullandı.