Türkiye’nin birinci çeltik fabrikasının kurulduğu Kastamonu’nun Tosya ilçesinde, coğrafik işaret tescilli çeltiğin hasat dönemi başladı. Ilgaz Dağı’ndan gelen kar sularıyla beslenen tarım yerlerinde yetiştirilen çeltikler, biçerdöverlerle toplanarak kurutma süreci için harmanlara taşınıyor.
Tosya’da yaklaşık 10 bin dekarlık alanda çeltik üretimi gerçekleştiriliyor. Bölgede coğrafik işaret evraklı “Sarıkılçık” türünün yanı sıra “Yaşar”, “Maratelli” ve “Osmancık” çeşitleri de yetiştiriliyor. Atatürk’ün talimatıyla 1926 yılında Türkiye’nin birinci çeltik fabrikasının kurulduğu Tosya’da, ekim ayının gelmesiyle birlikte tarlalarda hasat hareketliliği yaşanıyor.
Biçerdöverlerle hasat edilen çeltikler traktörlerle harman alanlarına taşınıyor. Burada brandaların üzerine serilen eserler, güneşten en yüksek seviyede faydalanması için sabahın erken saatlerinde kurutmaya bırakılıyor.
Kurutma çalışmalarında bayan, erkek, genç ve yaşlı üreticiler birlikte çalışıyor. Küreklerle brandalara yayılan çeltikler, nem oranının düşürülmesi maksadıyla tırmıklarla sistemli olarak karıştırılıyor.
ÇELTİĞİN NEMİ DÜŞÜRÜLÜYOR
Gün boyunca güneşte bekletilen çeltikler kurudukça toplanarak traktörlere yükleniyor. Kuruması tamamlanmayan eserler ise akşam saatlerinde yine brandalarla örtülüyor ve sonraki gün tekrar güneşe seriliyor.
Üretici Ahmet Kocabaş, 77 yaşında olduğunu ve çocukluğundan bu yana çeltik üretimiyle uğraştığını belirterek geçmişte yapılan tarım çalışmalarının bugüne nazaran çok daha zahmetli olduğunu anlattı.
Kocabaş, farklı illerde de çeltik yetiştirdiğini belirterek, “Çankırı’da ve Çorum’da da çeltik ekimi yaptım. Çok küçük yaşta başladım çeltik ekimine. Evvelden öküz ve sabanlarla ekerdik. Akaç tabanları ile tarlaları düzeltirdik. Güz olunca elimizle biçerdik. Harmana götürür patozla daneyi sapından ayırırdık. Şu an çok kolay pirinç yetiştirmek” dedi.
Tosya’da geçimlerinin büyük kısmının çeltik üretimine dayandığını tabir eden Kocabaş, “Bu sene hasat başladı. Bunlar şimdi harmanda kurutulup fabrikaya verilecek” diye konuştu.
TOSYA PİRİNCİNİN LEZZETİNDE SU ETKİSİ
Tosya pirincinin lezzetinde bölgedeki su kaynaklarının kıymetli rol oynadığını lisana getiren Kocabaş, “Buranın suyu soğuktur. Bu soğuk su pirince başka bir lezzet katıyor. Diğer yerden su karışmıyor, tertemiz olduğu için pirinci de farklı bir lezzete sahip” sözlerini kullandı.
Ortalıca köyü muhtarı ve çeltik üreticisi Salih Uysal da hasat sonrası çeltiklerin harman alanlarında kurutulduğunu söyledi.
Uysal, klâsik kurutma yolunun hala sürdürüldüğünü belirterek, “Kurutmaya eski metotlarla hala devam ediyoruz. Çadırlara serip tırmıklarla karıştırarak çeltiğin nem oranını düşürmeye çalışıyoruz. Çeltiğin pirince dönüşmesi için nem oranının 16’ya kadar düşmesi lazım. O yüzden sık sık karıştırarak kurutuyoruz” dedi.
BU YIL VERİM DÜŞÜK
Geç ekim ve havaların erken soğumasının bu yıl üretimi etkilediğini belirten Uysal, köyde coğrafik işaretli Sarıkılçık çeşidinin de yetiştirildiğini söyledi.
Uysal, “Bu sene köyümüzde coğrafik işaretli Sarıkılçık da ektik. Sarıkılçık’ın randımanı pek güzel. Köyümüzde de yaklaşık 2 bin dekar alanda çeltik ekiliyor” diye konuştu.
LEZZETİN KAYNAĞI ILGAZ’DAN GELEN SU
Tosya çeltiğinin kendine mahsus lezzetinde Ilgaz Dağı’ndan gelen suların belirleyici olduğunu tabir eden Uysal, “Tosya’nın çeltiğinin lezzetli olmasının birinci sebebi su. Suya hiçbir yerden atık karışmıyor. Su çok pak olduğu için Tosya pirincinin lezzetini o oluşturuyor. Ilgaz Dağı’nın suları Devrez vadisindeki toprakları suluyor. Tosya pirincinin lezzeti de buradan geliyor” ifadelerini kullandı.
Yaklaşık 40 yıldır çeltik üretimi yaptığını belirten Muammer Terzi ise üretimin her basamağında bayan emeğinin değerli olduğunu söyledi.
Terzi, “Çeltikte bayan emeği çok fazla. Ekerken otunu alıp tarlayı temizliyoruz. Biçimden sonra harmanda serip, kurutmak için tırmıkla üzerinden geçiyoruz. Kurtutuktan sonra fabrikaya götürüyoruz” bilgisini paylaştı.